Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

>

I

I

-- f ' M yi ' ' <■ , ^^ *- H^s ^ ^' A I \ t o' I

w, .c ^ ^c^^^

PATROLOGIiE

CURSUS COMPLETDS

SKU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIIJH SS. PATRIIH, DOGTIIRIIH SGRIPTOIUIlliP BC(!LE$IA$TICOR0.1I.

SIVB LATINORUM, SiVB GRiBCORUll,

(Jil Ali .£V0 APOSTOLICO AD TEMPORA IiXNOCENTii iil [ANNO 1«!6) PRO LATiMS ET CONCiLil FLORENTINi (ANN. 1439) PRO GR/ECIS FLORUERUNT :

REGUSIO GIIRONOLOGIGA

OMNIUM QO.E EXSTITBRE MONUMKNTORUM GATUOLIG.fi TR VOmONIS PER QUINDKCIM PKIOHA

ECGLESLE SJECULA,

JUZTA BDITIONES ACCURATISSIUAS, INTBR SB CUUQUB NONNULI.IS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PBRQUAU DILIOEN-

TBR CASTIGATA; DISSBRTATIONIBUS, COMUENTARIIS, VARIISQUB LECT10NIBU8 CONTINBNTBR ILLUSTRATA ; 0MNIBU8

OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUiB TBIBU8 N0VISSIMI8 SiKCUUS DBBBNTUR AB80LUTAS DKTBCTIS, AUCTA ;

INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGUL08 8IVB T0M08 8IVB AUCT0RB8 ALICUJUS MOMENTl SUBSEQUBNTI-

BUS,D0NATA;GAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUMRITB DI8P08ITI8, NBCNON BT TITULI8 8INGULARUM PAGINA-

RUM MARGINBM SUPBRIOREM DI8TINGUBNTIBU8 8UD4BGTAMQUB MATEKIAM SIGNIPICANTIBUB, ADORNA-

TA ; 0PERIBU8 CUM DUBII8, TUM AP0CRTPHI8, AUQUA VtRO AUCTORITATE IN OHDiNB

AD TRAIiITIONBM GCCLESIA8TICAM POLLENTIUUS, AUPLIFICATA ;

DUCBNTIS KT AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBU8 AUCTORUM 8ICUT ET OPBRUM, ALPUABRTrCIS, CllRONOLOGICIS, STATIH-

TIGIS, SYNTHBTICI8, ANALTTICIS, ANAL0GICI8, IN QUODQUB RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, LITUR-

GICUM, CANOMCUM, DI3CIPLINARB, HISTORICUM, BT CUNCTA ALIA 8INE ULLA BXCBPTIONB ; 8BD PRwBSERTIM

DUOBUS INDICIDUS IMMENSIS ET GENERALIBUS^ ALTERO 8CILICBT REKUM, QUO GONSULTO, QUIDQUID

NON 80LUM TALIS TALISVB PATBR. VBRUM BTIAM UNUSQUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM 0MI880,

IN QUODLIBET THBMA SCRIP3ERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTBRO SCBIPTLJI^^

SACRi^i), EX QUO LECTORI COMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRBS BT IN QUIBU8 OPBRUM

SUORUM LOCIS 8INGUL08 8INGUL0RUM LIBRORUM 8. SCRIPTURiV VBRSUS, A PRIMO

GENE8E08 USQUB AD N0VI88IMUM AP0CALTP8IS, COMMENTATI 8INT I

EDITIO ACCURAT1S81MA, CiBTERISQUB 0MNIBU8 FACILB ANTBPONBNDA, 81 PERPBNDANTUR CHARACTURUM NITID1TAI>,

CHARTJC QUALITAS, INTBORITA8 TBXTU8, PBRPBGTIO CORRBCTIONIS, OPBRUM RBCUSORUM TUM VARIBTAS,

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA 8IBIQUB IN TOTO PATROLOGIiB DBCURSU G )NSTANTER

8IMILIS, PRETII EXIGUITAS, PHiBSBRTIMQUB I8TA COLLBCTIO, UNA, MBTUODICA BT CHRONOLOQICA,

SEXCBNTOnUM FRAGUENTORUM OPUSCULORUMQUB HACTBNU8 HIC ILLIC SPARSORUM, PIUMUM AUTEM

IN NOSTRA BIBI.IOTHBCA, EX OPRRIBUS ET M88. AD OMNES iBTATBS, LOCOS, LINGUAS FORMASQUB

PERTINBNTIBUB, COADUNATORUM.

SERIES LATINA,

LN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORKS SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATIN.K

A TERTULLUNO AD INNOCENTIUM IIL

AGCURANTE J.-P. xMIGNK,

Bibliolhee» Cleri univeri*»,

SIVE CURSUUM COMPLETORUH IN SINGULOS SGlEISTli£ EGGLESIASTIC>e RAMOS RI)1T0II&.

PATROLOGIiE TOMUS CXXXL

RKIIIGIIS MONACU S. tiERM. ANTISS.*, B. NOTKERUS BALBULUS, S. GALLI MONACIIUS; JOANNES IX, RKNRDrCTUS IV, SEBGIUS III, A.NASTASIUS III, PONTIFICES ROMAM ; FULCO RHEMENSIS, HiCUI.FUS SUESSIONBNSIS, MANCIO CATALAUNENSIS, H4TT0 MOGUNTINUS, EPISCGW ; ;<ARTLiUNrS &tON4iKU^'.

lOMUS UNICUSJ.

: : -. '. .

PARISIIS,

APUD GARNIER FRATRES, EDFrORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES,

IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLmCHAUSSEE DUMAINE, 127.

1884

SiECULUM X.

REMIGII

.VOHGHI S. GERRAKI A.MISSIODORENSIS,

BEATI NOTKERl BALBULI

S. GALLI MONACHI,

OPEBA OMNIA,

JUXTA EDITIONES MELIORIS NOTiE NUNC PRIMUM IN UNUM GOLLECT^.

ACCBDUMT

■

JOANNIS IX, BENEDICTI IV, SERGII III, ANASTASII III,

PONTIFICUM ROMANORUM,

EPISTOLJE ET PRIVILEGIA.

INTBRMISCEIfTUR

FULCONIS ARCHIEPISCOPI RHEMENSIS, RICULFI SUESSIONENSIS, MANCIONIS CATALAUNENSIS,

HATTONIS MOGUNTINI EPISCOPORUM, MARTINIANI MONACHI,

S«ript« wel ■erlptonui frafpnenta qa» exstanl.

ACGURANTE J.-P. MIGNE,

BIBLIOTHEGJB CLBBI UBITBBSMS,

SIVB CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLB ECCLBSIASTICiE RAMOS EDITORB.

TOMUS UNICUS.

i***** •• % % * *

• • • « • «1

• IH- 9 ' i t t , i '» . Z J ' »

• •- '^ *' • « •• • .*.,**«.• » ,

% * »

» *' * * A t , •

mmm

• . ,. . ,- ,

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. HIGNE, SUCCESSORES,

IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINB, 189, OLIM, CHAUSSSE DU MAINE, 187.

1884

ELENCHUS

AUGTORUM ET OP£RUIII QUI IN HOG TOMO GXXXI GONTINENTUR

FULCO ARCHIEPISCOPUS RHEMENSIS. Epislolae.

UICULFUS SUESSIONENSIS EPISCOPUS. StaluUi.

MXNCIO CATALAUNENSIS EPISCOPUS. Epistola ad Fulconem Rhcmensein.

MARTINIANUS MONACHUS. Prologus in libros morales.

JOANNES PAPA IX. Epistola) et privilegia. Canon de electione papae. Praelocutio in concilio Ravennate.

BENEDICTUS PAPA IV. Epislolae et privilegia.

REMiGIUS MONACHUS S. GERMANI ANTISSIODORENSIS Operum pars prima. — Eiegetlca. Commentarius in Genesin. Enarrationes in psalmos. Operum pars secunda. — Hiscellanea. Tructatus de dedicatione ecclesia^. HomilisB XII. De musica.

Appendix ad Remigium. Epistolae duae R. ad D.

SERGIUS PAPA 111. Epislolae ct privilegia.

B. NOTKERIJS BALBULUS S. GALLI MONACHIJS. Liber de interpretibus divinarum Scripturarum. Liber Sequentiarum. Hartyrologium. Epistola ad Ruodpertum. Formulae. Ue musica.

HATTO MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS. Epistola ad Joannem IX papam.

ANASTASIUS III POXTIFEX ROMANUS Privilegia duo. Epitaphium.

Col. 9

io

'lO

0-2 134

S45

•• •

• • • •

• • •

1)3^

9m um

10-20

11 (vl

MGi 1170

IITU

1183

118(>

••• •"• : : • •

AHNO DOMI?(l DGCCC.

FULCO

ARGHIEPISGOPUS RHEMENSIS.

NOTITIA HISTORICA

(Ga]li. Ghrist., tom. IX.)

Fulconis initia Flodoirdud paucis atti^t; valde A.

nohilem nihiiominus eum memorat, et palttinis offi-

eiis assuetumy affinem quoque Guidonis et Lamberti

Spoletanornm ducum,quos ad imperatores evehere

conati sunt summi pontiHces.^x canonico S. Audo-

mari factusest monacbus in abbatia S.Bertini,cujus

anno 877 abbas electus est. tiincmaro fatis functo.

assumptusestu clcrosimuletpopulo inarchiepisco-

pum Rnemensem anno 883,etconsecratu8,ineunte,

mense Martio, Gum autem Hildeboldus Suessionen-

sis episcopus, caeterique metropoieos suffraganei

Id factum non exspsctatavisitatoris advcntu quc-

rerentur, excusatorias hac de re iis litteras scri-

paemnt Rhemi, quibus electionemnoncsse factam

ante visitatoris aaventum signiflcabant.FuIco post

consecrationem suam Jldei sux tenorem Marino

papsB delegans, inauit f\odofiT^us,palliumabeoan'

teeessorum suorum ae more suscepit ; cui etiam litiC'

ras misit pro concedendo debito Rhememis Rcclesise

privitegio atque pro commendatione regis Carlomanni, n

in quious se significat ab eodem papa dudum fuisse

cognitum tempore Joannis papXy quando cum Carolo

imperdtore iaem Putco fuerat liomx, Irruentibus

hinc inde barbaris, urbem Rhemorum novo circum-

dedit murOf veteri prius ab Ebone in majoris basi-

lics slructuram impehso ;ecclesiamque S.Dionysii,

(^uod munimento obesset, pauiopostfunditusever-

tit ; qusdam etiam castella a fundamentis erexit,

AUimontem scilicet in Dulcomcnsi pago, ct aliud

apud Sparnacum, quod Odo rex, (fuia desciverat ab

eo propter evectionem Caroli Simplicit, sutfvertit^

quo Normannts resisteret, Urbe novis propugna-

culis firmata, corpus B. Remigii ex Orbaoensi

monasterio, in quod e Sparnaco delatum fuerat,

idem antistcs anno suiprsesulatus^rimoDurocorto-

rum revexit pcr Gulmiciacuro, assjstentibus coepi-

scopis etclero. Per idem quoque tempus corporis

oartem beati maryris Nicasii. simul cum corpore

oeatae sororis EutropiaB, ab ccclesia B. Agrico1(B in p

urbem recens muris vallatam transtnlit rctroque ^

post altaro Dei Genitricis Narifie juxta B. Calhsti

papae pignora quo; non ita pridem ob paganorum

infestationem,iIlata fuerant,recondidit. Anno 884,

audita Adriani ITI ad summum pontificatum pro-

vectione, titteris eum visUare studnit, congauacns

ipsius fionori, et se Romam pete^e velle significat si

Deo pacem tribuente valuerit : rogat interim ut a

Leone^ Benedicto et Nicolao pontiGcibus concessa

Rhemensi Ecclesia? privilegia corroboret et augeat,

Garlomannum regem iterum commendat, et Fro-

tarium olim Burdigalensem: tunc Bituricensem ar-

chiepiscopum.SubiatoevivisoodemannoCarloman-

nOy fratris ejus natu minimi Caroli Simplicis tute-

lam sumpsit Fulco.

Attanta mox subiit rerum confusio, Normannis turmatimirruentibusindiaeccscsRhemenscro,Sucs- sioncm ac Noviomensem, ut Francorum proceres totius regni curam Carolo Grasso imperatori Fulco- nis rogatu commiserint. Anno 887, vel forte 888, D

Patrol. CXXXI.

XVI Kal. April. Dodilonem consecravit episcopum Gameracenscm, aui ejus postea affensam incurrit, quod Balduino Flandrensium comiti faveret. Anno 888 subscripsit privile^io, immunitatis quod Lind- bertusMoguntiensiseptscopusconccssitmonasteriis Nov^B Corbeia} cl Herifordiensi. Anno 888, sublato imperatore, cum Odo,Glius Roberti Fortis, rex Fran- corum saiutatus csset, hunc sensim infensoanimo regnantem videt Fulcq^ac tandem concilio apudRhe- nos coacto anno 893,e8oIio disturbare adnisus est; unde eodem anno Garolum Simplicem coronavit in ecclesia sua mctropolitana, v Kal. Februar. Eodem in concilio multa conquestusestcontraBalduinum, Flandrine comitem, bonorum ecciesiasticorum inva- sorem, quem,ni8i resipisceret,analhemate perpetuo feriendum minitati sunf episcopi congregati.Eodem circitcr tempore Mancionem consecravit in episco- pum Catalaunensem ; qua de re reprehensum esta Formoso papa. Anno 8dO, praefuit svnodo coacta apud Van^ones, et anno892 transtulitreiiquias S. Rigobertiin ccclesiamsuam metropoIitanam.Eodem anno 892privilegium obtinuerat a Formoso papa,ne reges, episcopi, au quilibet Christianorum, sede Rhemensi vacantejn suam utilitatem converterent redditus EccIesiaeRhemensis;ut omnia futuro anti- stiti roscrvarenturciigendo intra tempus statutum in canonibus, id estintra trium mensium spatium, ne diutius quam par esset metropolis deslitueretur pastore. Anno 89b, flrmata pace Odonem inter et Carolum Simplicem arcessitus est ad concilium Ro- manum,quoaStepbanus VI papaindixeratin men- sem Septembrem ejusdem anni ; celebralum autem non fuisse ni anno 897 censet Labbaius^et Marlotus synodum illam rejicit in annum 898. Fulco, qui ei interesse non potcrat, misit ad eam Honoratum Bel lovacensem^ et Rodulfum Laudunensem, sufTraga- neos 8U08. Anno 898 et sequenti sammum Francia cancellarium gerebat. Ab eo autem tempore adnotat Mabilio noster caspisse arcbiepiscopos Rhemenses cancellarii orficio fungi.

Accidii auiem^ inquit Flodoardus, utabbatiam 5. Vedasti, quam Balduinus comes tenebat cum Atreba- tensi castro, rex Carolus pro infidelitate Balduini ab eo axifcrrel^ atque Fulconi prsesuii eam concederet, Altimaro quoaam comite abbaliam S. Medardi te- nenie : qaam sibi visum est opportuniiatis gratia cum eodem comile commutai*e debere : quod et egit anno 900. Eodem forte anno, Fulco Caroium Simplicem, quem pauci, dum vivebat Odo, pro rege habebant, iterum coronavilin urbe Rhemorum. Accepit ttaque Fulco ab eodem Altimnro abbatiam 5, Medardi, et dedit illi abbatiam S. Vedasii, recepio per vim obsi- dionis a Baiduino Alrebalensicastro, Cujus anxietalis dolorc succensus tnm Baiduinus quam omnis ejus co- mitatus, dnm quxrunt quaiiter se possint ulcisciyami- ciliam cum eodem prsesule se fingunt resardre ^qusf!' rentes uUioim iocum, explorantesque quomodo a tne- iatu suo ad regis colloquium stipatoribus vallotus profieisci toleret. Quadam die dum pauds admodum

j^

II

FULGONIS ARGHIBPISCOPI RHEMENSIS EPISTOLiG.

12

eomitatus regis peteret allociuium, cum in via duce A auodam Winemaro, aggredientes tntercipiunt.El qui- aem primum quasi de amicitia et recuperatione Bal- duini affantur, demum vero improvisum lanceis impe- turU, prostemunt ac perimunt xv Kalendas Jul, Qui- dam, vero suorum sese ob nimium ejus amorem super ipsum prostementeSf pariter cum eo transfixi et inter- empti sunt. Cxteri oui superfuere his oui ad hospi- talta remanserant, tixc maxima sui aoloris nuntia portant, Qui novitate perculsi, armisque muniti, percussores episcopi conantur ultione adoriri, Quibus minime repertis, corpus exanime immensis ejulantes plangoribus levant, et cum ingenti suorum omnium luetu Rhemensem ad urbem deferuni. Ibi tandetn lo- {um et dignis exequiis honoratum decenti est sepul- turm mandatum. Cujus antistiis hoc habctur epita- phium:

Hoc tumuio magni Fulconis membra tcguntur

Rhemorum ■edis prfleauliB e^egii ; Germine nobilium quem Francia protulit ortum B

Auiaque descholift sumpaitet excoluit. Hinc DeuB aasumptum statuit virtute probatum

EccleaiQ apeculum, pontiflcemgue pium : SeptenoB denosque aimul cui preBruit annos,

Tres menses, denos insuper atque dies. Auxit episcopium Bupperadaens plurima rerum

Urbis et ittius mcBnia restituit. Orbis honor, patriffi tutor, pietatis amator,

Pro studio p&cis, confoditur jaculis. Septenum denumque diem jam mensis agebat

Junius, et dira morte peremptus abit. Cui Matris Domini, pariter quoque prsesulis almi

Remigii pietas obtineat requiem.

Fulco indienatus erat Garolo Simplici quod ille foBdus cum Normannis pepigisset, eumque episco- pali licentia per litteras quas Flodoaraus retulit verbis asperioribus increparat, quo regis animum altius hffic penetrarent. De littens iUis le^e Rive- tem nostrum Hist. litter Franc, tom.Vp. 692. Scripsisse etiam credltur ad Alfredum resem West- n Saxonum ; qua de re lege Bollandianos Jul.tom. I,

pag. 65i Multa quoque bona in hac sede Rhemensif ait Fiodoardus, yrxsul hic operatus est: nam et episcopium rebus impetratis pluribus, iam monaste- rio Avennaco quam nonnuilis aliis a regibus ac di- versis personis oblenlis possessionibus amplificavit, atque diversis muneribus et ornameniis hanc Rhe- mensem ecclesiam decornvit. Ejus tempore, anno, ut conjectat Mabilio, 8915, rcliquiae S. Gibriani e pago Catalaunenifi in basilicam S.Remigiitranslatae sunt. Prsefatus denigue pr/esul sollicitus circa Dei cuitum et ordinem eeciesiasticum, amore quoque sa- pientix feriens, suas sclwias Rhemis canonicorum scilicet lociy atque ruralium clericorum, jam pene detapsas resiiiuii : et evocato Remigio Antissiodorense magistro, liberatium artium studiis adolescenies cle' ricos cxerceri fecit, ipseque cum eis tectioni ac me- dUationi sapientix operam dedit. Sed et Hucbaldum S. Afnandi monachum, virum queque disciplinis so- phicis nobiliter eruditum accerswit, et ecclesiam Rhcmensem prdeclaris illustravit docirinis. Harum autem scholarum constitutionem refert Mabilio ad annum circiler 893. Regino Fulconem numerat intcr martyres qui pro libertateecclesiasticafortiter occubucrnnt ; et nos eidem olim nomcnsancti non denegavimus, quamvis publico decretonecdum re- nuntiatus sit. Hunc apua S. Audomarumquiescere putat Molanus juxta B. Bertinum ;at certius estse- pultum fuissc in ecclesia B. Remigii Rhemensis ; quod postcriores epitaphii sui versussat ciare indi- cant.GodexIgnaciensis Fulconem testamentum con- didisse narrat his verbis : At vero prsefaius Fulco^ utpote vir sapiens ac timens Deum, testamentum du- dum ordinaverat, ut de jure patrimonii sui qui- busdam ecclesiis distribueret ; inter quas ecciesise Rhemensi pro animx «u» remedio Viiiam Nemin- cum, qux sita est in episcopatu Noviomensi, contulit ; cujus reditus pro iliius memoria annuatim recolenda canonicis Rhemensibu^ dividuntur: de censu prx- dictx Villx canofiici Noviomenses habent singuiis annis lx solidos iilius monetse.

FULCONIS

ARCHIEPISCOPI RHEMENSIS

EPlSTOLiX:

(Province de Retms, tom. I, pag. 520)

EPI8T0LA PRIMA. D

AD STEPHANUM V PONTinCEM MAXIMUM.

(Anno 885.) Accepi antecessoris tui litteras, me totum, cum omni mea provincia, ad grates ex animo rependen- dasinfinitis propenominibus obstringentes.Dignatu est enim eloquio prorsus apostolico, etomni gladio ancipiti penetrabiliore nosinter medias Nortman- norum afflictationum procellas solari, et me fratris et amici vocabulo afGcere, cum pontiJlcia solea calcari haud commerear. Ad ipsum, et jam ad te, sanctissime parens, votis omnibus aveo properare Bed prohibet Dan(irum,quibu8 vallamuret vellimur- incursatio ; qui ab annis jamocto ita boooe regnum

infectarunt^ ut soli beatiessent, quise castelJis pos- sent tueri, et hffic etiamprohibuere, quominusinsi- dias,quas pestiferihominesbonffimemoriffi pontitici moliebantur, possem dissblvere.

Si quid tamen potuere miseri homuncionis preces, iis sanenon defui ; qui porro deesseposscm illi,qui afiinem meum Widonem in filium quodammodo adoptar8t?quod cum consanguineismeis denuntias- sem, statim omneobsequiumsuum,ac reverentiam sedi apostolicffi devoverunt.Et ego una cum coepi- scopis meis, etsi eorum nonnulli, uti Morinensis, civitatem suam ambustam ad tempus deserere co- gantur, in cultu Roman® sedis ad usque lethum perseverantes, qufficunque Ecolesiffi Dei necessaria

<i

13

RICULPUS SDESS. EPISC. — NOTITIA HISTORICA.

14

oc€urrent,cum rei domesticaB atque etiam corporis dispendio perficiemus , uti condecet Rhemensem , quem antecessores vestri, pr» omnibus Gallicanis pensi habentes, primatu donarunt in Sixto primo totius regionis pnesule a beato Petro apostolorum principe huc destinato, etiam Ilormisdas papa Re- migium per omnem Galliam vices suas obire voluit, qu« modo adjicienda videntur, ne forsan Rhemi nostri sub Nortmannorum ruinis, quod Deus aver- tat, sepulti, etiam pontiflcum oblivione sepeliantur. Propterea commendata velim qu8B Marino et Adriano supplex proposui privilegia, necnon Ram- ponisfratris mei munificam proerigendomonasterio donationem, et cum Bruinifidus non desistat donata de peculari, tandem anathcmate feriatur : sunt et alii qui Rhemensis EccIcsidQ bona corrodant, in quos Carolus imperator, si verbulo pontificio prs- moneatur, facile animadverteret.

EPISTOLA II.

AD GAROLUM CALVUM IMPBRATOREM.

(Anno 894.) De pacto cum ^ormannu intto.

Quis enim, qui vobis sicut oportet fidelis est, non expavescat, vos inimicorum Dei amicitiam velle, et in cladem ac ruinam nominis Christiani pagana arma et foedera detestanda suscipere? Nihil enim distat utrum quis se paganis societ, an abnegato Deo idola adoret. Nam si, ut ait Apostolus, mores bonos colloquia prava corrumpunt (/ Cor, xv), quanto magis corrumpitur castitas animaQ Ghri- stians ethnicorum consiliis et societate? Neque enim poterit non imitari quod assidue viderit : quin potius assuescetpaulatim,et quasi vinculo maI(B consuetu- dinis trahetur ad facinus. Gerte progenitores vestri reges, deposito gentilitio errore, divino cultui se sublimiter subdiderunt, et a Deo semper auxilium expetiverunt, propter quod et feliciter regnaverunt, et regni haereditatem ad suos posteros transmise-

A runt. Vos e contra nunc Deum relinquitis. Dicam ccrte, licet nolens, quia Deum relinquitis, cum vos cjus hostibus sociatis. Unde et merito prophetica illa vox ad vos dirigitur, quse quondam ad regem Israel similia facientem directa est : Impio prxbes auxilium, et his qui oderunt Deum amiciiia jungeris {II Par. xix). Et certe cum deberetis malis prateiv itis terminum ponere, et rapinis et deprsdationibas pauperum renuntiare, ac pro his omnibus pcBniten- tiam agere, nunc ad m^orem iram Dei provocan- dam, his qui Deum ignorant, et in sua feritate con- ndunt,vos conjungitis.Credite mihi, quia nunquam sic agendo ad rcgnum pervenietis , imo velociter disperdet vos Deus, quem irritatis. Hactenus quidem de vobis meliora sperabam : nunc video vos cnm

P omnibus consanguineis vestris periturum, si tamen hocvere vuUis agere,et talibus consiliis acquiescere. Revera qui tale vobis dant consilium^ non GdeleSy sed per omnia infldeles esse comprobantur, quos si audirc volueritis, terrenum simul et ccBleste re- gnum amittetis. Deprucor itaque vos per Deum> ut tale deseratis consilium^ neque velitis vos in «ter- nuin prsecipitare interitum, et mihi csterisque, qui secundum Deum vobis fldeles sunt, «eterni doloris afferre dispendium. Melius enim fuerat vos non nasci, quam diaboli patrocinio velle regnare^et illos juvare quos deberetis per omnia impugnare. Sciatis enim, quia si hoc feceritis, et talibus consiliis ac« quieveritis, nunquam me fldelem habebitis, sed et quoscunque potuero a vestra fidelitate revocabo, et cum omnibus coepiscopis meis vos et omnes vestros

C excommunicans aeterno anathemate condemnabo. Pro fidelitatc quam vobis servo, hsc gemebundus scribo, quoniam cupio vos secundum Deum et sab- culum semper esse honorantum , et non Satans, sed Christi adjutorio, ad debitum vobis conscendere regni fastigium. Regnum enim quod Deus dat, fir* mum habet fundamentum : quod vero per i^Justi- tiam et rapinas acquiritur, caducum est, et cito decidivum, nec poterit diu permanere.

ANNO DOMINI DCCGCII.

RICULFUS

SUESSIONENSIS EPISGOPUS.

NOTITIA HISTORICA

( Ex Gallia Ghristiana. )

E judicibus qui in placito Vermeriensi anno 892 cellam Alfam Adremarensibus monachis asserue- runt, unus fuit Riculfus. Synodo Rhemensi astitit an . 893, in qua Garolus Simpiex unctus est. Consecravit Herveum archiepiscopum Rhemensem anno 900 in synodo Rhemensi, in qua diris devovit bomines Bal«

D duini comitis Flandrise qui Fulconem archiepisco- pum interfecerant. GoDStitutionem edidit an. 889, quffi cxstat tom. IX Gonciliorum Labb., pag. 416. In ea sunt multa observatione digna. N.3,(i^/iortjrano- nicis legitlir : « Habete quffisumus studium in psal- mos cantandOi in divinos libros legendOi in canonioaa

16

RIGULFI SUESSIONENSIS EPISCOPI

16

horas custodiendo, id est primam,tertiam, sextam, A. missarum quoque quotidiana celebratlone, nonam, vesperas et completorium,atque matutinalc ofTicium 'decantando^et mvitate parochianos vestros ut si ad aliosoursus venire non sufQciunt, saitem missas fre-

flientius audire studeant, et Dominicis atque aliis iebus festis vesperas^matutinas et missas frequen- tare non praetermittant. » Ex hac constitutione N. 8 fticienda erant scrutinia per baptismcdes ecclesias

statuto intra Quadragesimam tempore, ct baptizati mox post baptismum Eucharistiam. id estcommu- nionem sanctam percipiebant. N. 20 sancitur «« ut in Kalendis uniuscujusque mensis per singulas de- canias presbyteri simul conveniant, et convenientes non pastis vei potationibus vacent, scd de suo mi- nisterio et religiosa conversatione, atque de his qus in eorum parochiis accidunt sermonem habeant. » Obiisse creditur Riculfus anno 902.

STATUTA RICULFI

( Province de Reims, tom. I, pag. 525. )

Ego Riculfus humilis Suessionum episcopus, B consideratis parsciae divinituB nobis commissas ne- cessitatibus, atque comministris nostris competenti habita ratione, inspirante pariter et opitulante Do- mino, quffidam, qu» ad sacerdotum nostrorum com- mpnitionem,vel vulgaris populi eruditionem perti- nere videbantur, modeste et utiliter pro viribus tra- cfare disposui. Et quamvis totius Christianae vits riegula divins Scripturae paginis satis superque te- neatur inserta, non incongruum tamen forc puta- vi, quffidam ex hiSj qus simplicium observationi conveniunt, brevibus et lucidis capitulis annotare, yobisque consacerdotibus, et cooperatoribus nostris habenda simul et crebrius legenda committerCyUt si tanta divin» et canonics auctoritatis volumina re- Volvere non 8ufiicitis,ha2c saltem brevissima et aper- p fiBsima manualiter f requentelis, et commissis vobis plebibus salubremvivendi normamhisadmonitiun- culis priemonstretis. Ita enim, cooperante Domino, et periculo ministerii vestris vos poteritis exuere, et cnm subjectis populis ad coelestis rcgni gaudia pro- perare.

I. Attendite ergo^ quia nobiscum sollicitudinem gregis Dominici percepistis, et in sacerdotali mi- niBterio secundi ordinis et dignitatis locum posside- tiB.Et sicut no8,licet immeriti, apostolorum vices in hac ecclesia agere debemus : ita et vos quoque se- ptuaginta duorum discipulorum nobiscum ministe- rium in hac plebe Dominica exercere oportet. Nam et in veteri lege Moyses et Aaron locum summi pontifi- cis tenuerunt, et filii quoque Aaron officium sacerdo- tale in secundo gradu sortiti sunt. Ad vos enim ple- D bium pertinct cura et sollicitudo,et ex vobis pendet eorum*8alu8, utilitas, atque animarum profectus ; Bcriplum namque est de vobis : Labia sacerdoUs cusUHiient scientiam, et legem requirent ex ore ejus : quia angelus Domini exercituum est (Malach. ii)\ Angelus namque Latino eloquio nuntius dicitur : et yoBquidem aogelorum ministerium expletis^quando veBtras plebes instruitis atque docetis ; sed primo HeoesBarium est, ut ipsi diligenti meditatione litte- rarum*Bacrarum lectionem discatis, quam postmo-

dum alios docere debetis : quia nemo, qua nescit, aUis insinuare valet. Enimvero nec latere vos volu- mus, quod de illis presbyteris, qui desides et ad discendum tardi sunt, regum et imperatorum capi- tula non sine consensu plurimorum episcoporum sanxerunt, scilicet hoc : « Ut quicunque presbyter, a suo episcopo frcqucnter admonitus de suascien- tia ut discere curet, facere neglexerit, procul dubio et ab offlcio removeatur, et ecclesiam, quam te- net amittat. Quia ignorantes legcm Dei, eam aliis annunliare et prsdicare non possunt(a). » Hoc ne alicui vestrum eveniat^ fraterno affectu praemo- nemus.

n. Oportet igiturunumquemque sacerdotem, vita, et moribusy et actibus bonis^ cum Dei auxilio, po- pulo sibi commisso, caeterisque subditis excellcre, ut in eo videant quid imitari et sequi bene operando possint, castitatis videlicet, humilitatis, modestiae, aliarumpue virtutum,divina gratia largiente, exem- plum prsBbeat, ut juxta Apostoli vocem, doctrinam Dei nostri in omnibus ornet {Tit. ii).

III. Habete, qussumus, studium in psalmos can- tando, in divinos libros legendo, in canonicas Horas custodiendo, id est, primam, tertiam, sextam ; rais- sarum quoque quotidiana celebratione, nonam,ve- speras et completorium, atque matutinale officium decantando. £t invilate parochianos vestros ut si ad alios cur8us(6) venire non sufficiunt, saltem mis- sas frequentius audire 8tudeant,et Dominicis atque aliis diebuB festis vesperas, matutinas^ et missas frequentare non prstermittant.

IV. Ad vos ergo dictum esso scitote : Munda- miniy qui fertis vasa Domini [Isa, lii). Ubi non tan- tum intelligendum esse putetis, quod de calice et patena(c), ubi corpus et sanguis Domini conficitur, dictum sit; sed de corporis munditia, et mentium puritate. Ut enim beatus Gregorius dicit, cum de paraboladecem virginum tractaret : « Vascula nostra 8untcorda,in quibusfcrimuscunctaquecogitamus. Habemus itaque fragile vas, id est corpusnostrum, quod semper summopere mundum servare debemus, ut dum oblationes mundas Deo porrigimus, ipsi

U) Capitul. zvi, an 769. Ib) Id est ofQcium,

(c) Id est oorporale.

IT

8TATDTA.

IS

quoqne ante Banotum altare illius hostis acceptabi- les efflciamur.

V. Item monemus,ut unusquisque vestrum psal- mos, et sermonem fidei catholics(a)yCuju8 initium: Quicungue vult salvus esse ; et canonem miss», ac cantum, vel cempotum mcraoriter,et veraciter, ac correcte tenere studeat.Gonsignationem vero infan- tum, tam masculorum quam feminarum, uniusvel plurium, et consecrationem fontis, et aquae per domos spargendae, et animae commendationem, et orationes ad mortuum sepeliendum habeatis de- scripta distincte et veraciter, et frequenti usu ea meditemini,ut correcte et irreprehensibiter ea tam super masculum quam super feminam proferre Bciatis.Supradictam vero consignationem infantum voiumu8*ut quadrifarie 8cribendodividatiB,super sin* gularem scilicet masculum et singularem feminam, itemque super masculos plures et plures feminas, Bicut nos vobis, Ghristo propitio, descripta trade« mus.

\I. Item promonemus, ut unusquisque vestrum, Missalem, Lectionarium, Evangelium, Martyrolo- gium,^ntiphonarium, Psalterium, et librum qua- draginta Homiliarum beati Gregorii correctum at- que distinctum per nostros codices, quibus in san- cta matre Ecclesia utimur, habere laboret. Et libros quidem divinos et ecclesiasticos,quoscunque potestis habere non eraittite ; ex ipsis enim cibos et condimentum animarum percipietis,dicente Do- mino : Nan in solo pane vieit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei {Matth. iv). Si quis autem omnes Vcteris Testamenti libros habere ne- quiverit, saltem hoc studiosius elaboret,ut primum totius divinsB historiffi librum, Genesim videlicet, Bibi correcte transcribat,cuju8lectione totius mundi creationem dignoscere valeat.

VII. Studere etiam debeti8,ut digne atque honeste vestra ecclesiastica vestimenta pr»parata habeatis, albam videlicet ad divinum mysterium unam, vel duas nitidas, cum orarii8,id est,stolis duabns niti- dis,etamicti8duobusnitidis,corporalibusquoqueto- tidem nitidi8,item zonis duabus,id est, cinctorii8,ac manipulis totidem nitidis^ac linteaminaaltaris habea- tis nitida,et casulam sericam, cum qua missa cele- bretur.Hoc autem omnimodis prohibemus,at nemo illa alba utatur in sacris my8terii8,quain quotidiano vel exteriori usu induitur (^J.Loco quoque munda et congrue composita habeatis, ubi post sumpta sacra mysteria, manus et ora vestra lavetis(c),et,si possibile fuerit, unusquisque calicem cum putena argentea, 8iveci\j uslihe t metalli purissi mi habeat ; u t cum ad nos* tram synodum unumquemque vestrum eadem vasa, velcffiteraquffi administeriumsacerdotale pertinent, deferre jusserimusyvel per vestras parochias trans- itum fecerimus, nostram exinde oiTensionem mini- me incurratiSySi haec pra^parata inhoncstius videri-

(a\ Agitur de Symbolo S. Athanasio ascripto. {b) Agitur de veste clericali, veste (a/art, casulaf antiquis canonibus memorata.

A mu8. Ad missam quoque,et veBperas, b1 Buffldtit» thus vel incensum in thuribulo Deo offerte. IUiid etiam expresse prsdipimus, ut domoB vestras niti* das et sine sordibus et foetoribus habeati8,ut exinde puriores ad altare Domini procedatis.

VIH. Instanter quoque monemu8,ut8crutiniapar baptismales ecclesias statuto intra Quadragesimam tempore generaliter flant. Et ut baptizati mox poat baptismum, Eucharistiam, id est communionem sanctam pcrcipiant, sollicite vob studere praBcipi- mus. Quoniam qui dixit*: Nisi quis renatus fueriiex aqua et Spiritu sancto^ non intrabit in regnum caUh rum (/oan.v),ipse dixit : Nisi mauducaverUis canmm filii hominis,et biberitis ejus sangutnem,non habekUu vitam in volis {ibid.).

-n IX. Solerter studendum est pre8byteri8,ut curam publice pcBnitentium habeant^et orationes ad visi- tandosinfirmos vel infirmas correcteproferreBoiaat et maximam curam adhibeant, ut eicut nemo aine baptismOyita etiam nemo absque viatici munere mo- riatur ; sed neque publice pcBnitens, si fuerit Inflfi- mu8 ; et sedulo oonsiderent atque diligenter oi^ veantyuepro hujusmodi negligentia gravepericulnm incurrant.Videant quoque neSimoni mago et Jada traditori efficiantur simileSySi pro pretio,aut pro fk« miliaritate vel propinquitate, poenitentes ante ten^-* pus ad reconciliationem adduxerint^ et eis pro reconciliatione testimonium dederint,vel si cum mr- vore et diligentia pcBnitentes aliqua amaritudinQ, vel,quod absit, odio,aut qua nihil ab eis accipiunt, a reconciliatione suspendi fecerint ; quia ut comml-

^ nistri,ita etiam cooperatores presbyteri in minipte- rio divino a Deo sunt constituti episcopis. Si vero publicepcenitentes pro certa neces8itate,vel ratione, ante prsBflxos a canonibus annos fuerint reconciliati: sicut ante reconciliationem secundum pcBnitentium possibilitatem et qualitatem, de eorum pcBnitentifi sollicitudinem habuerunt ; ita et post reconoiliatio- nem, vitam eorum et conversationem, doneo prsfi- xum pffinitentifiB tempus expleatur, non negligant, sed solerter discutiant et attendant, scientes non solum episcopi8,sed etiam secundum modum suum, presbyteris convenire quod dicitur : Speculatorem dedi te domui Israel {ET^h. iii) ; et de unoquoque sibi commisso rursus per prophetam dicitur : Soft- guinem ejus de manu tua requiram. {ibid.),

D X. Item oportet ut presbyteri infirmos suos post confessionem et reconciliationem oleo sancto perun- gant,et tunc eos communicent. Quod si ante adven- tum eorum infirmus obmutuerit,et certi testes sint quod ipse inGrmus tale signum 08tendent,quia poB- nitentiam petiit,quam mora sacerdotis ab eo explu- sit, viatici ei subsidium prffibeant.

XI. His exceptis, scire debetis quia facultates Ecclesiffi in quatuor partes canonica auctoritate sunt divisffi. Ex quibus una est, si voluerit, episco- pi ; alia ad luminaria et sarta tecta,id est reBtaura-

(c) Episcopi et, in Ecclesia Rhemensi, Baoerdotef usum retinuerunt lavandi post aacram synazim. Vide Statuta Hincmari.

19

RICULPI SDBSSIONENSIS EPISCOPI

90

tionem ecolesi® ; tertia presbyiero et suis ; quarta hospitibus deputata (Conc, Wormatiense, anni 868, oan. 7). Quapropter ex ipsa parte, quae fabricis debetur ecclesiae, volumus aut per nos aul per no- stroscomministroB rescirequidannuatim tam in lu- minaribus oiei vel cerae, quam ctiam in restaura- tione tectorum, vel in ornamentis inde in eccJesia parcat. Convenit etiam vobis unum vel duos, vel tres clericos habere,qui vobiscum missas celebrent, qaos salutetis,et a quibus resalutemini,quiaDomi- JU8 in Evangelio dicit : Ubi duo vel b*es congregati fuerint in 'nomine meo, ibi sum in medio eorum, (Matth. xviii). Solus autem nemo vestrum missas eelebrare praesumat. In ratione vero sacrorum, hoc omnibus modis servare debetis, ut in calice aquam Tino misoeatis, quia panis corpus, vinum sanguis intelligitur; aqua qus in cruce de latere Domini ma- navit certissime Odelemdesignatpopulumjunctum oapiti suo, quod est Christus. Quibus devotissi- me observatis, verum Domini corpus procul du- bio in veritate confloitur. Et quisquis ex eo corde et corpore puriOcatus, cum fide fuerit recreatus, remissionem peccatorum in illo sine dubio opera- tur.

XII. Hospites secundum quod possibile est exci- pere,et illis juxta vires ea quibus indigent hilariter administrare studete. Et plebes vestras, utidipsum faciant,et pedespauperum laveob, instantius admo- nete : 8cientes,quia si aliquis pauperum hospitium postulaverity et impetrare non meruerit, ct extra domum jacens vel a bestiis fuerit comestus,veI fri- gore aut aliqua aeris asperitate mortuus,ab illo re- quirendus erit qui humanitatis subsidium ei nega- yerit. Et sacerdos immunis abhaeculpanonerit,qui adjutores suos ut hospitalitatem diligerent non ad- monuit.Scimus enim quia magna edt hospitalitatis virtus per quam plurimi Deo placuerunt,et angelos hospitio recipere meruerunt, ut Abrahae, Loth, To- biffi,et aliis quamplurimis legimus contigisse.Sem- perque meminisse debetis quanta sit merces hospi- talitatis, dicente Domino : Hospes fui, et fuscepistis me {Matth, xxv). Verba quoque Apostoli ad memo- riam frequentius revocate, dicentis : Hospitalitatem nolite oblivisci (Hebr, xiii). Et ut cum B. Job possi- tis dicere : Hospitium meum viatori patuit (Job.xxxi). Sententiam quoque S.Gregorii in expositione evan- gelica frequenter revolvite dicentis, quia hospites non solum invitandi 8unt,sed etiam trahendi.Susce- piis autem hospitibus,secundum possibilitatem ve- •tram ofQcium humanitatis impendite, juxta hoc quod legitur : Si multum tibi fuerit, abundanter tri- }m0 : si vero exiguum, et illud libentissime impertire (Tob, iv). Recogitantes quoque et iilud evangelicum: Quicunque dederit calicem aqu3S frigidw tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, non perdet merce- demsuam (Matth, x). Et quoniam contingcre solet, nt susceptffi personffi illis a quibus suscipiuntur damnum aliquod inferant:si quos tales suscipitis de quorum persona dubitstis^in remota eos domo col-

A. locate, ne locum inveniant aut ipsi peccandi, aut vobis dispendium inferendi.

XIII. Illud quoque summopore cavcndum mone- muSjUt prcsbyteri vel clerici tabernas causa convi- vandi non adeant,neque in ecclesiis vinum,excepta causa necessitatis, vendere concedant ; sed neque vendentes aut ementes in ipsis ecclesiis more convi- vantium immorari permittant,quod in concilioCar- thaginensi ita inhibetur : « Nulli episcopi,vel clerici in eccle9iaconviventur;nisi forte transeuntes hospi- tii necessitate illic reficiant: populi autem ab hujus- modi conviviis quantum possunt prohibeantur. » (Conc, Cartfiag, anni 397, can. 30.)

XIV. Observandum quoqne monemus ut presby- teri vel clerici feminis non cohabitent,neque detra-

B hendi se locum donent. De qua re Ciemens sancts sedis Romanie Ecclesiffi prffisul^ita edocet:» Clericus, inquiens, ad feminffi tabernaculum non accedat,ne- quffi properet.»Nec presbyter solus cum sola femina fabulas misceat,definiente sancto concilio Nicffiuo ; Neque episcopo, neque presbytero, neque diacono, neque ullo clerico omnino licere habere secum mu- lierem extraneam. Nos vero etiam a matribus,ami- tis,sororibus, vel propinquis cavendum dicimus,ne forte illud eveniat quod in sancta Scriptura legitur de Thamar sorore Absalon^quam Amnon frater suus male concupiscendo violavit ; de Loth etiam, qui fllias suas per ebrietatis vitium similiter corrupit. Quod si aliquis vestrum matrem^sororem, vel ami- tam ad convescendum vocaverit, expieto convivio,

p ad domos suas vel ad hospitia a domo presbyteri remota,cum luce diei eas faciat remeare : periculo- 8um quippe est ut vobiscum habitent, et ideo inhi- bilumest asanctis Patribus:quoniamexcepta supra- dicta occasione peccandi, femina quffi cum matre, 8orore,vel amita aut nepte ingredietur,non est pro- pinqua ; ex quo nisi caute actum fuerit^in laqueum diaboli sacerdotaiis ordo incurrere poterit. Invitati etiam presbyteri a religiosis quibusque pro charo- rum suorum memoriis non se inebrient,neque inter pocula cantare prffisumant : sed neque bibendi pre- cationes sub nominibus sanctorum exerceant ; sed potius cum religione prandeant et cum sobrietate bibant, et quffi ad ffidificationem pertinent loquan- tur, et ad tempus cum luce diei ad ecclesias suas redeant.

D XV. Ut presbyteri, villici, id est provisores villa- rum, non flant, et procuratores viduarum non exi- stant : et ut conductores agrorum sfficularium non sint,neque ulli turpi negoti o et inhonesto victum vel 'ucrum quffirant.Nec oLiam de viduarum conversa- tione sic curam haoeant,quatenus opinionem suam infament, nec de selocum detractioni donent.Et ut curam habeant ne ministri reipublicffi,id est vicarii^ et centenarii, seu reliqui exactores, advenas et paupcres afiligant.Quod si per se emendare non po. tuerint^nobis vel comministris nostris innotescant. XVI.Monemus praeterea ut presbyteri sic rurali. bu8,id est terrestribus, et cffiteris occupationibus

Sl

STATDTAi

inserviant^quatenus divi num officium non negligant, et scholarios suos' modeste distringant, caste nu- triant,et sic litteris imbuant, ut mala conversatione nondestruant ; et pueilasad disccndum cum scbola- riis suis in scbola sua neqnaquam recipiant ; ct ut turpi lucro et negotialionibus non inserviant.

XVII.Illud quoque admouendum censemus, ut ab usuris omnes se subtrahant : si enimjuxtaprxce- ptum Domiui, amicosin Deo, et inimicos debemus diligere proptcr Deum, eteis nostra bona, qus ipse nobisimmeritiscontulit, gratislar|;^ri : qua ratione possumus ab eis qui nostri in Ghristo sunt fratres, ut idem ait : Unus est enim Pater vester, omnes autem vos fratres esiis {Matth, xxiii), exigere qus non ac- commodavimus, et repetere quos non prsstitimus ? Unusquisque igitur quantum prsstiterit tantum re- cipiat, et eamdem speciem et mensuram annonae, aut vini, aut argenti, aut certe alicujus protii con- valentis, prout inter eos convenerit : ita tamen ut non multiplicetur neque superaugeatur. De iter agentibussimiliterobservandumdecemimus,utnul- la eis alia mensura in venundando tribuatur nisi illa qua vobis vestra vel accipitis vel comparatis ; quia scriptum est : Neque circumvenias in negolio fratrem tuum (/ Thess. iv). Et : Eadem mensura qua mensi fueritis^ remetietur vobis {Luc, vi). Et : Non habebis diversa pondera, majus aut minus^ sed sit tihi justus modius, aequusque sextarius {Deut, xxv).

XVIII. Mcrcationes vero, qujB divinis et humanis legibusprohibitae sunt,et nuncdenuo diebus Domi- nicis a quibusdam improbis exercentur, modis om- nibus inhiberaus, et vobis inhibendas omni studio cauonica auctoritate decernimus. Ineptum namque est ut Ghristianus quilibet ea die, qua resurrectionis Dominic» nostraeque redemptionis meraoria recen- setur, lucra Si^ecularia vel mercationes exerceat, quam totam debet in divinis laudibus et offlciis, et oblationibus, pro sua et cunctorum ad se pertinen- tium salute, atque totius EcclesiaB stabilitate occu- pare.

XIX. Sepulturas mortuorum ecclesiastica hone- state et pietate unusquisque presbyter disponat, et ne pro sepeliendis mortuis xenia exquirat. Unde beatus Gregorius ita praBSumentibus talia loquitur {Epist, ad Januar,) : « Grave nimis,inquit, et procul est a sacerdotis oflicio, pretium de terra concessa putredini quaerere, et dc alieno vello facere luctu compendium. Hoc autem vitium et nos, poslquam, Oeoauctore, adepiscopatushonorem Romanae sedis accessimus, de Ecclesia nostra omnino exstirpare decrevimus,etpravam denuoconsuetudinem nequa- quam usurpari permittimus. Si autem a devotis pro 8uis mortis quiddamccclesis vel presbyteris sponte ofTertur, a presbyteris accipi non prohibemus. >« Quod autem infraccclesiamneminem sepelire debe- tie, multis auctoritatibus perdocemus, et raaxime beati Gregorii sanctaeRomanaesedis antistitis. Inter- rogatus enim a Petro discipulo suo, utrum anima- buBaliquidprodesset si mortuorum corporain eccle-

A siis sepelirentur, his verbis respondlt (Episi. 5S) : « Gum gravia peccata non deprimunt, hoc prodest mortuis si in ecclesiis sepeliantur, quod eorum pro- ximi, quoties ad eadem sacraloca conveniunt, suo- rum quorum sepulcra aspiciunt recordantur, et pro eis Domino preces fundunt.Nam quos peccatagra- via deprimunt, non ad solutionem potius quam ad majorem damnationis cumulum eorum corpora in ecclesiisponuntur. Quod melius,inquit,08tendemu8, si ea quae diebus nostris gesta sunt breviler enarre- mus. Vir namquevitae venerabilis Felix, Portuensis episcopus, in Sabiniensi provincia ortus atque enu- tritus est,qui quamdam sanctimonialem feminamin loco eodem fuisse testatur, quae carnis quidem con- tinentiam habuit, sed linguae proeacitatem atque

|. stultiloquium non declinavit. Haec igitur defuncta, atque in ecclesia sepulta est. Nocte autem eadem ejusdem ecclesiae custos per revelationem vidit quia deducta ante sacrum altare per medium secabatur» et parsunaillius igne cremabatur,pars autem altera intacta remanebat. Gumque hoc surgens mane fra* tribuB narraret, et locum vellet ostendere in qua fuerat igne consumpta, ipsa flammae combustio ita ante altare in marmoribus apparuit, ac si illic ea- dem femina corpore fuisset igne concremata.Ex qua re aperte datur intelligi, quia in quibus hic peccata dimissa non fuerint, ad evadendum judicium saoris locis post mortem non valent adjuvari. Joannes quoque vir magniflcus in hac urbe locum praefecto- rum servans, cujus veritatis atque gravitatis sit no- vimus ; qui mihi testatus est Valerianum Patricium

C in civitate, qua; Brixia dicitur, fuisse defunctum. Gui ejusdem civitati8episcopus,acceptopretio,looum In ecclesia praebuit, in quo sepeliri debuisset. Qui videlicet Valerianus usque ad aetatem decrepitam levi8acIubricusexstitil,modumque8uispravitatibu8 ponere contempsit. Eadem vero nocte qua sepultUB est, beatus Faustinus martyr,in cujus ecclesiacor- pus illius fuerat humatum, oustodi suo apparuity dicens : Vade, et dic episcopo projioiat hino has fe- tentes carnes, quas hio posuit, quia si non fecerit, die trigesimo ipse morietur. Quam visionem cuBtos episcopo timuit conflteri. £t rursus admonitus de- clinavit. Die autem trigesimo ejusdem civitatis epi- scopus cum vespertina hora sanus atque incolumis ad lectum rediisset, subita et inopinata morte de-

n functus est. Ex qua re, Petre, collige quia hi quos peccata gravia deprimunt, si in sacro loco sepeliri se faciant, restat ut etiam de sua proisumptioneju- dicetur, quatenus eos sacra loca non liberent, sed etiam culpa temeritatis accuset. » His auctoritatibus roboratiy ut a vobis quoque hujusmodi praesumptio caveatur instanterjudicavimus admonendum ; etut talia irrationabiliter po&tulantibus, rationabiliter, his prolatis auctorifatibus, denegare curetis. »

XX. Rationi quoque proximum esse sanximus ut in unoquoque mense, statuta die, id est in KalendiB uniuscujusque mensis^ per singulas decaniaa pre- sbyteri simul conveniant,et convenienteB.non pastii

-"1- ■ *■

%

MARTINIANDS MONACHUS. — NOTITIA HISTORICA.

U

Vd potationibus vacent, sed de suo niinisterio et A reiigiosa conversatione, atque de his qus in eorum pfarochiis accidunt sermonem habeant, et qualiter pro rege vel rectcribus ecclesiaB, atque pro fami- Haribus suis, tam vivis quam et defunctis, orare debeant, simul considerent.

XXI. Docete etiam parochianos vestros ut quan- do ad eoclesiam conveniunt, orare pro se proque aliis cum gemitibus et lacrymis studeant, et a ver- bis otiosis se subtrahant ; quia Salvator noster, qnando ingressus esttemplum, et vendentes in ilio et ementes eliminavit, protinus dixit : Scriplum est, quia damus mea domus oraiignis vocabitur (Matth. txi). Et si ibidem aliqui suntdiscordes, pia admo- nitione et saoerdotali exhortatione eos ad concor-

diam revocate : si vero semel et bis a vobis admo- niti audire refugerint, secundum auctoritatem Aga- thensis concilii ab Ecclesia excommuuicentur. Ita enim in praefato concilio de his qui per odium ad pacem non revertuntur capite trigesimo primo scri- ptum continetur : Quod si inimicitias deponere pemiciosa intcntione noluerint, de Ecclesise coetu justissima excommunicatione pellantur. » Item in concilio Garthaginiensi, capite nonagesimo tertio : « Oblationes dissidentium fratrum, neque in sa- crario, neque in gazophylacio recipiantur. »

XXII. Quando autem vobis a nostra parvitate vel a comministris nostris jejunium faoiendum injungitur, plebes ad ecclesiam venire rogate, et facta litania, et missis celebratis

ANNO DOMINI DGCCGII.

MANTIO

GATALAUNENSIS EPISCOPUS.

MANTIONIS EPISTOLA

AD FULCONEM RHEMENSEM EPISCOPUM.

(Province de ReimSf tom. I.)

Domino Patri Folconi venerabili archiepiscopo, et omnibus episoopis ejus sufFiraganeis, et cuncto elero eorum, presbyteris, diaconibus, et cunctis ordinus, tam canoniois quam et monachis, Man- tio bnmilis Gatalaunensis episcopus, (ide obse- qnium ct devotas orationes.

Notum sanctimoniae vestr® precamur quia pre- sbyterquidam, nomine Angelricus, de villa Wasnau de ecclesia sancti Lupi, venit ante prssentiam no- etram coram synodo nostra Gatalaunis Nonis Maii kabita ; et convictus proprio est ore confessus qua- iitercumparochianis suis desponderit veldesponsa- ferit quamdam feminam, nomine Grimmam, con- eentlentibus propinquis ejus(a). Quam cum ducere pergeret, respectu clementifls Dei restiturunt nequis- eimo oonatui ejus boni et pii fldelesque homines

(a) Primus hic notatur qui, sacerdotium indutus,

B alii. Quam actionem cum diu omneB pariter dolere- mus, contulimus super hoc nihil deliberare prius- quam ad vestram patemitatem per eumdem pre- sbyterum soriberemus, supplicantes instrui quid nobis agendum foret, nec correptione ulcieci malam prssumptionem, quam per vos qnaerimas insinuan- dam. Omnes ergo nos sanctam patemitatem ve- fltram oramus ut eumdem fratrem has litterae fe- rentem in Domino suscipiatis, et per eum littens desiderabilibus vestris insipientiam nostram instru- atis, et qualiter hsBO prcsumptio ab Eccleeia pel- latur sollicite perpendatis. Gonstitit itaque inter nos a nostro seorsum esse collegio, quousqne ve- stro consolemur rescripto. Valete, pro nobis obse- cramus orantes.

C

de inoundo matrimonio cogitaverit.

ANNO DOMINI DGGCGVI.

MARTINIANUS MONACHUS

NOTITIA HISTORICA.

(Apud. Mabill. Annalium tom. 111, pag. 324.)

Ineunte decimo ssculo florebat Martlanaeus mo- Baohus, cuius scripta quedam, hactenus ut puto Boognita, invenimus in codice Hesbacensi, in quo

quatuor e^jus Exercitalionum libri, nempe duo ad monachos sui temporis, unue ad dericos, unusitem ad laicoe, habetitur. Hio diecipUne regularis caaaa

MARTINIANI MONAGHl PROLOGUS IN LIBROS MORALBS.

M

missus ad quoddam monasterium, inde jussus est A ab abbate et prioribus suis ut adaliudmanasterium transmigraret,guod fertur ab interioribus viris flo- ruisseantiquitusopuhntissime opibusscilicetet ierra auroque et argeniOySeu omnibus ornamentis innu- meris.Degebat autemHiudmonasfeiium sub vegulari abbate,cui obediebant inibifratres ducenti sexaginta. Ibi enim cum aliis fratribus, inquit iile,YniAi subti- lioribus et nobilioribus^ ad restaurandum (sic vo- cem hanc fere detritam lego) missus advenissem^ multa adoersa ab invidis et fulsisfratribuspertuti, Quamobremislococederecompulsusjnsolitudinem secessitjibiqueduos monasticarum Exercitationum aeu ezhortationum composuit libro8,quo8 reveren- tissimo Palri domino J. nuncupavit,cujus inmona- sterio aliquandiusubstiterat,rorteabbati Resbacen- 818 monasterii, in quo hic codex,quemunicumes8e opinor,anobi8repertusest.Inprimolibroinvehiturin monachos qui pretiosioravestimenta amant,contra quam sanctus Benedictus prscipit vestem sanctam et g humilem,guamsanctiPatresadmsinuandamhumili- tateminstituerunt,f/7ic/Kme</arctpi6u5dehone3tan- tes.Deinde hod arguit,quod apud eos omnino ne- gligatur oratio, et quoa specie dootrin» exeant e claustro, ambientes es8e magistri anteauam sint perfecti discipuli.Ad ha^c^quod ambiant nonores et dignitates. In secundo librovitamccsnobiticamere- miticae prsferendam docet;tum ccenobitis variadat znonita. Postea inducit fratres quosdam ita de 86 conquereutes : Quare cogitur nobis hic observatio regulcSjplusquam in aliis tocis : nam inaliomona^ sterio sic vivitur. et in illo sic vivitur, et sunt sine murmuratione et dissensione^siculprxcipit sanotus Benedictus. Hxc enim superstitiosa sunt, quse iste impostor eogit nobis faeere.kd quos ille respondet, 86 nihil ampliu8exigere,quamquodinBvan^elio,in apostolis et in regula legitur. Ad hsec silentium in eccle8ia,dormitono,refectorio ei in coquina servan- dnm docet. Propterea si quis ex nobis^ inquit, loca

sancta, silentio perpetualiter dedicata, fabuiis poltuS' rit, vel in quocumque loco contra prxcepta regulm quippiam egerit, non poiest expiari nisi per veniam et satisfactionem. Ob nanc causam inter monasterii officinas /a/»ti/a/ormminstitutumait, qui necessaria dici possint.

Liner tertius ExercUaiionum contra transgressio» nem clericorum edilus a Martiniano, inscriptus eit in hunc modum Nobilissimis ac prseclarissimis dominis meis, scilicet sancti Martini alumnis, frater Martinianus omnium monachorum extremus, in Re- demptore pio de occultis hostibus nobitem triumphum, In primis arguit clericos,quod non clericalem hflibi- tum sed arma gostarcnt;quod cum feminis cohabi- tarent, ad venationes pergerent,e8sentque negotia- tores. Dein eos ad officium mortis consideratione revocat. Denique tria in eis praecipua vitia notat» superbiam,avaritiam et luxuriam;qu8Dip8amet?iiia sunt qua; in sscculi sui hominibus Abbo monachus PratensiSjUt superius vidimu8,reprehendit. Quartus Martiniani libenus ad laicos eo spectat,uteos a de- lectamentis carnalibus,ab amore principatus, et a vana spe deterreat.Hujus porro auctoris setas colli- gitui^ tum ex scriptura Resbacensis codicis scripti ante annos septingentos, tum ex raritate monaste- riorum in quibustunc disciplina monastica viguisae dicitur;tumexmoregestanaiarma,quem in cfericis arguit, ad finem saeculinoniconsueto;tum denique exeo quod Martiniani alumni, id est sancti Martmi apud Turonos canonici,quibu8 librum secundumde clericis nuncupat, jam cucullum abjecerant. Unde verisimilimum est Martinianum sub initia saeculi decimi scripsisse, et quidem ante natamcongrega- tionem Gluniacensem, perquamregularisdisciplina in multis monasteriis eo ssculo refloruit.Fortemo- noRterium illud,ad quod restaurandum missueeety erat Majus-Monasterium olim percelebre,quod 89'- culodecimofereinsolitudinemet ad pauoos olerieos redactum erat.

MARTINIANI

PROLOGUS IN LIBROS MORALES.

(Apud Mabill. Annaliumtom. III, Append.)

Reverentissimo Patri dom:no scilicet J... frater Martinianus omniummonachoruminfimusin Ghri- 8to JesUy donum felicis perseverantise, ac bravlum remunerationis eternse.

Posteaquam a te, mi Pater, infelix et insipiens sensus meus me corpore separavit.quod mentenon potuit,et investro monasterioperveni atque secun- dum propositum monachilis ordinis in eodem degere et militare disposuissem, modico intervallo facto tractatum est ab abbate et prioribus meis, ut ad aliud monasterium transmigrarem, quod fertiy ab anterioribus virisfloruisse antiquitusopulentissfme opibus scilicet et terra, auroque et argento, seu omnibuBomamentisinnumeris.Degebatautemillud monasterium sub regulari abbate, cui obediebant inibi fratres ducenti sexaginta. Ibi enim cum aliis fratribus mihi valde subtilioribus et nobilioribus advenissem multa adversa abinvidisetfalsis fratri- bu8 pertuli.Necimmeritoquidem.Nam callidus ille eerpenk, qni primam hominem per gustum vetiti

C pomiexpulitdeparadiso^immissionibussuisturpiter me ac miserabiliter illudebat, adeo at plerumque quasi ebrius incedens, quae sancta erant fastidire, atque lubrica cogitare diligerem. Tandem, Deo dantOyCum adme revertebar, exclamabam '.ExsuT' gat Deuset dissipentur inimiciejus{Psal. lxvii), etc. Tunc ingemiscens dicebam : Nisi Dominus adju- vasset mcj paulo minus habitasset in infemo anima mea{Psal. xciii). Istud enim bellum nemo videbaty nisi Deus liberator meus. Quod si vidissent invidi, qui aliquid me sestimabant, et de me nihil facere contendebant, quid putatis adversum me agerent ? Certe sufHceret eis hocsolum quodin me regnabat peccatum ad me tentandum et ad exturbandum. Sed non permisitpius Deus.Deniquemultotiescum

r^ largiente Deo tentatioilla evanesccbat.mox sentie- bam diabolum recedere et Deum meum accedere. Tunc invocato Ghristi auxilio, accipiebam tabulam et graphium, et tentabam si aliquid possem egenue ecribere contra illam tentationem, ea videlioet

97

JOANNIS PAPiE IX

28

oausa, ut frequentius visa et lecta auxilium mihi prsBberet ipsa scriptura, quamvis exigua et illucu- brata. 8ic itaque,miPater, incboavi hocopusculum et perfeci.Hoc ctenim a te desideroaccipi,a te con- cupisco legi,et flagito emendari, a te postulo corro- borari ; quatenus si aliquis mcisimilis post fincm meum invenerit, et legere atque exinde in melius assurgere maiuorit, illius profectus proficiat mihi, mequemortuo,vel tantillumopusmeum vivatatqae, melacente,clametpauperrimalocutio mcain Gundi- toris servitio. De c«tero autem peto quo non atten- datur ad vilissimam formam arboris,sed ad melli- fluumguslum pomi optimi generis,illius scillicct per quod evacualur vis mortis propinata per gustum vetiti arboris.

Explicit prologus.

Quadam igitur die,dum excapitulo nimis affecta- tus rixosis actumidis,sivessBCularibus locutionibus fratrum quondam exissem,occurrit animo ut,dimis- sis excrcitationibuB illis, causa quietudinis villas adirem : quo facto, dum residerem tranquillius, acceptis tabulis ctstylo, ca?pi dictare isto modo.

Scio, et veraciter scio, quia vcrum est quod mihi objiclunt fratres mei,sed et deceptores sui quia ver- bum^quod in auribus illorum dc divinis lectionibus refero,non dulce,non leniter,8ed exasperantcr pro- fero ; et ego judico quia sic est, sed quare ? quia in malivolam animam, idest in sseculari animo, non potest introire divinus sermo, etc, non de omni- bus dico, etc.

ANNO DOMINI DCCCCV.

JOAINIVES PAPA IX.

NOTITIA HISTORIGA.

(Apud Mansi, Gonciliorum generalium tomo XVIII.)

Joannes IX, patria Tiburtinus, patre Rampoaldo natu8,profes9ione monachus,et ordine diaconus,post obitum Theodori factus est pontifex anno Domini 901(a),sub Ludovico IV imperatore. Gum Berenga- rius dux Forojuliensis captum imperatorem oculis simul et imperio privasset,et cum armato exercitu Romam profectus coronam imperii ab hoc pontifice violenterextorsi88et,nomenque imperatoris sibity- rannice vindicasset : post obitum ejus Lambertum Widonis filium,anteannosundecimaFormoso papa imperatoria coronadonatum, Romam vocavit, ibi- quesynodali judicio deolarari mandavit Berengarii et Arnulphi coronationes nullas esse et illegitimas, utpote quae viextort<cpenitu8 8intabrogandaB:Lam- berti vero, in quem Formosi papae et successorum €(jus libera vota conspirassent, legitimam et ratam

(a) Rectius808. Vide Pagium ad bunc an.

B esse habendam. Hac occasione principes Itali» a Berengario deflcientes, Lambertum pro rege et im- peratore agnoverunt. Gumque ex Romanis plurimi Berengario faverent,eique contra Lambertum adh»- rerent,Joannes papanon satistutumse judicans si Roma; maneret,profectus est Ravennam,]bique acta Stephani conlra Formosumper synodumirritared- didit,bisque turbulentissimis temporibuF. velutalter Jeremias a Deo missu8,evulsit,dissipavitet destru- xit ea omnia quaB a praedecessore Stephano male plantata atque pessime aedificata fuerant. Sedit an- nos tres, ot dies quindecim [al., auinque] : obiit anno Domini 005. Sepultus est apua Sanctum Pe- trum pras foribus ante portam dictam Guidoneam. In oujus sepulcro sculptum erat epitaphium, quod recitat Baronius anno 905.

jOANNis PAPj; IX epistolj:

(Mansi ibid.)

EPISTOLA PRIMA

AD HERIVEUM ARCHIEPISGOPUM RHEMENSEM.

Rescriptum domini Joannis papae ad consulta Herivei Bhemorum archiepiscopi de Northtnannis nuper ad fidem conversiSf quorum alii baptixMti fuerant, et rebaptizati, et post baptismum gentiliter vixerant : qualiter illis consulendum sit ; ubi demum habetur absolutio sui suorumque,

JoAMNES episcopus, servus servorum Dei,reveren-

tissimo confratri nostro Heriveo Rhemorum archi-

opiscopo.

Vestras fraternitatis,vestraBque reverendaB sancti- tatif mellifluas litteras libentissime suscipicntes^ac diligentissime pertractantes : et tristes admodum, et vehementer exstitimusexsultantes.MoBrentes ita- que de tantis calamitatibus tantisque pressuris at- que angustii8,non solum paganorum*,verum etiam Christianorum in vestris partibus (ut vestrarum as- sertio litterarum edocet) accidentibus : gaudentes siquidemdeipsagente Northmannorum,qua9 ad fi- dem, divina inspirante clementia, conversa« olim

BPISTOLiE.

hnmano sanguine grassata Istabatur ; nunc vero ve- A. stris exhortationibus, [)ominocooperante,ambrosio Christi sanguine se gaudet forc redemptam atque potatam. Undemultipliciter ei, a quo procedit omne quod bonum est, immensas gratiarum actiones re- pendimus, supplicitcr obsecrantes ut eos soliditate verae fidei confirmare et ajterniB Trinitatis gloriam agnoscere faciat, atque ad suae visionis inenarrabile gaudium introducat. Nam quod de bis vestra nobis innotuit fraternitas, quid agendum sit quod fuerint baptizati et rebaptizati, et post baptismum gentiliter vixerint, atque paganorum more Ghristianos inter- fecerint sacerdotes trucidaverint, atque simulacris immolantes idolothyta comederint ; equidem [a^.,et quidem. Hard.] si tirones ad Rdem non forent, ca- nonica experirentur judicia. Unde quia ad fidem ru- «^ des sunt, vestroutiquelibramini vestraequecensurae committimus experiendos, qui iliam gentem vestris conflniis vicinam habentes, studiose advertere, et illius mores, actusque omnes pariter et conversa- tionem agnoscere prae caeteris valeatis. Quod enim mitius agendum sit cum eis quam sacri censeant canones vestra satis cognoscit industria, ne forte in- sueta onera portantes, importabilia illis fore, quod absit, videantur, et ad prioris vitae veterem quem exspoliaverunt hominem, antiquo insidiante ad versa- rio, relabantur. Et quidem si inter eos tales inventi fuerint, qui secundum canonica iostituta se pcrpce- nitentiam macerare, ettantacommissasceleradignis lamentationibus expiare maluerint, eos canoniceju- dicare non respuatis : ita ut in omnibus erga eos pervigiles existatis, ut ante tribunal aeterni judicis C cum multiplici animarum fructu venientes gaudia aeterna cum beato Remigio adipisci mereamini. Mu- nus veroquod nobis vestra sanctitasdirigere dignata est, eo dilectionis amore suscepimus quo a vobis fuit destinatum. Divina majestas vos vobisque omnes subjectos ita concedat temporaliter vivere, ut inter- cedentebeato Petro apostolorum principe, omnium peccatorum vestrorum vincula solvat, et ad ccBlestis regni gloriam sine ulla ofTensione perducat. Opta- mus sanctitatem vestram bene valere, et apud piis- simum Dominum pro nobis piis supplicationibus intercedere.

EPISTOLA II.

AD STYLLIANUM EPISGOPUM NEOGiESAREENSEM.

Negai illi veniam quam petiverat communicandi cum D illis quos Photius ordinaverat,

Bas qnas par est dilectioni tuae gratias agimus, honorande frater, quodnunquamamatretuasancta catholica et apostolica Ecclesia Romana declinare voluisti. Neque enim tormenta ulla, neque exsilia, neqne fraudes adulterorum hominum a matretuate divellere potuerunt. Spero tamcn tuarum precum favoremduritiem cordis eorum, qui salvari debent, leniendam, et optatam pacem redituram : quod apertis argumentis futurum apparet, et schisma quadraginta fere annorum ad priorem sanitatem reversurum. Qu» enim tua mater reprobavit tu

etiam ucusque reprobasti, et qu» illa approbavit etiam tu approbasti. Volumus igitur ut etiam nuno secundumeamdemregulamdecretasanctissimorum pontiGcum praedecessorum nostrorum inconcussa maneant. Quapropter Ignatium, et Photium, et Ste- phanum, et Aotonium, sicut sanctissimus papa Ni- colaus, et Joannes, et sextus Stephanus, et universa Romana Ecclesia hucusque tenuit, etiam nos eodem ordine illos rccipimus et tenemus, ct illis [/. ut et illis. Hard.] qui supersuntexeorum ordine, eodem pacto nobiscum manus praebeas hortamur : et pacis et communionisillisconcedimusunitatem,dumip8i eodem pacto regulas servaverint. Tum vero ohiro- graQhupi, quod pobi^.lipciQti^quamyis multumquie- sierimus, inyenife'tam,en pivH>T»e.~pgtuimus.

EPISTOLA IIL

Argrinuni episcopum iis restituit.

JoANNEs episcopus, servus servorum Dei, clero et populo sacrae Lingonensis Ecclesiae, dilectis filiis.

Tantum a Domino hujussanctaesedisetapostolico Ecclesiae fundatore, et beato Petro apostolorum principe accepimus fiduciam, ut prouniversaliChri- sti sanguine redempta Ecclesia impigro laboremus aHectu, et omnibus Domino famulantibus succurra-* mus ; et cunctis pie viventibus apostolica auotori- tate opem feramus ; et quidquid nocivum est, auxi- IianteDomino,corrigereetemendarenondifreramu8. Ad hoc enim divinae dispensationisprovisiogradus ct diversos constituitordinesesse distinctos^ut dum reverentiam minores potioribus exhiberent, et po- tiores minaribus dilectionem et adjutorium impen- derent, una concordiae fieretexdiversitateconnexio, et recte officiorum gereretur administratio singulo- rum. Litteras sane dilectionis vestrae, quas ad beati apostoli Petri scdem pro vestri causa negotii non solum semel sed et bis et ter misistis, libenter suscepimus, una cum dilecti filii nostri Berengarii regis apicibus; sed devestrisafQictionibusetincom- moditatibus, quas vos tanto tempore perpessos lacry- mabiliter conquesti estis, non modice contristati sumus, scilicet quod Ecclesia vestra multis attrita calamitatibus, omni pastorali sitdestitutasolatio^ex quo Argrinus venerabilis episcopus ab ipsa per sub- reptionem quorumdam reccssit Ecclesia : quem om nes concorditer vos elegisse:excepisseetacclamasse testiOcamini ; nullumque post ipsum alium sponte recepisse episcopum, sicut libello vestrae reclama- tionispIeniuscontinetur.JamenimoIimperAnscha- rum comitem dilectum filium nostrum hoc ipsum cognoveramus, qui se in hoc facto graviter errasse humiliter confessus est. Nos ergo qui omnium Eccle- siarum Dei curam et sollicituninem gerimus, et omnibus Ecclesiis jus intemeratum, canonicamque auctoritatem irrefragabiliter observare volumus et debemus,nequaquam vos diutiustaliapatipermitti- mus; sed compatientes vestrae fraternitati, etve- stram lacrymosam querimoniam veridicis assertio*

•I

JOANNIS PAPiG IX

nibuscam collegiofratramnostroramepiscoporum, A. penejam adnihilumdeduotavideatur.Quamcausaxxi

reliquorum ordinum officio approbantes, praefatum Gonfratrem nostrum Argrinum venerabilem episco- pum vobis canonice restituimus, suo^que Ecclesise reformandoe intromittimus : non sententiam prsede- ceasoris nostri Stephani pap» reprehendentes, sed utUitatis ac necessitatis causa canonice in melius commutante8,quemadmodum predecessores nostros demultisegisseio promptuhabemus. llujusreigru- tiamonemusvos, cthis pontificatus nostri litteris hortarour, atque auctoritate Dei et nostra prscipi- mus, uteumdemArgrinumepiscopum,quemunani- mitativestrsButpetiistisreddidimus, benignoamore concordique de\tf)tifljiQ sJiisque.uIlSL.cupctatioQe/epj- piatis, et obedi/iibc^ra Afini^u^cncipt/j^es^tf ^ij^i^i

cum collegio venerabilium episcoporum nostrorum diligentiexaminationeperpendentes,etreiveritatem perscrutantes, corumque infelicitati misericorditer subvcuientes, canonice definimus, quatenus ci sua nostra auctoritate redderetur Ecclesia : sententiam prasdecessoris Stepbani papae causa necessitatis et utilitalis in melius commutantes, sicut prsedecesso- res nostros de multis egisse in promptu habemus. Undc prflBvidimus, et gloriam acreligiositatem tuam monemus, ut, quia canonice illum prsdictffi sux Ecclesiae Lingonensi restituimus, ei manum auxilii eemper porrigas, nostraeque institutioni consentias, et ubicunque expedit, adjutor ei ac defensor pro amore omnipotentis Dei, et reverentia beatorum

animarum vestraVum* piiim*pastoVera B6noHb!lit5r |^ apostolorum, nostraquo apostolica paternitate exi- teneati8atquecpl§iis,canoni(;ailliusJA^inLCAP«y§ ,,8tas : quatenus sub tuo regali munimine pacifice ob8ervante5.r'(iibdr Jf -aliiiutS veVrujnfcJcr^tfa-tof'' •eamdem regere digne valeat Ecclesiam, ut quibus

nostrum apostblicum judrcium atque sfatutum agere aut sine ipsiiisArgriniepiscopi consen8u,inEcclesia 8ua Lingonensi ministrare prssumpserit, et eum juxta nostrum decretum recipere noluerit, sicat se nostra aactoritate excommunicatum atquo damna- tum. Bene valete.

Scriptum per manum Samuel notarii et scriniarii . sanctae Romanae Ecclesia, in mense Maio, indi- ctione ii.

EPISTOLA IV.

AO GAROLUM SIMPUCEM REGEM FEANGORUM.

Hortatur ut Argrini Lingonensis episcopi restitutioni

faveai,

JoANNES episcopusy servus servorum Dei dilectis- C simo filio Garolo glorioso regi.

Quia tCydilectissimefili, moreregumprsedecesso- rum tuorum pro defensione et utilitate sancts Dei Ecclefiise contra parvorum hominum et etiam paga- norum rabiem viriliter agere relatu multorum co- gno8cimu8,omnimodis congaudemus,et venerabili- ter tuam in Christo amplectimur filiationem : et ut in melius semper proficere satagas, pacem justi- tiam et veritatem diligas, a recto etiam tramite Dullo modo deviesy paterne hortamur; quatenus henedictionem a clementissimo Domino nostro Jesu Ghristo, ut et ab etjus apostolorum principe ac cla- vigero Petro consequaris, pro cigus amore talia agere satagis. Denique notum esse volumus tu®

debet praeesse valeat et prodesse. Bene vale.

Scriptum per nianum Samuel notarii et scriniarii 8anctffi Romanffi Ecclesi», v Id. Maii. indictione ii,

EPISTOLA V.

HATTONIS MOGCNTINI ARCHIEPISCOPI EJUSQUE SUFFRA GANEORUM AD JOANNEM IX PAPAM.

Be morie (a) Amulphi imper.\ de Ludovico ejus filio septenni, rege Cermanix salutato : de archiepiscO' patu apud Moravos erecto,

Domno sancts et apostolicae et universalis Roma- ns Ecclesise papa!,HATTHO indignus praesul Mogun- tinensis Ecclesise, cum universis sufifraganeis nostra) eziguitati adjunctis, debitum orationis obsequium, et fidelem servitutem.

Noverit igitur sublimitas vestrs sanctitatis, quod nulla fratrum unanimitas sancta Romanae Ecclesiae potestati subjecta, fidelior atque devotior ac sub- jectior apparet quam nos, qui vestrse dominationi et capiti omnium Ecclesiarum omni mentis inten- tionesubjicimur, plurimum gaudentes in Dominoet in dono gratiaeipsius, quod per vestram sanctitatem etsapientiammagnificeetamplissimesedesejusdem EcclesifiB dilatatur in religionc divina : et in hoc instantissime precibus incumbimus, deprecantes di- vinam dementiam ut ad altiorasemper conscendere V08 et de die in diem meliora sectari atque perGcere concedat. De csetero vestrse clementifle innotescimus seniorem nostrumArnulphumimperatorem dehujus vita ezsilio migraase. Sed quandiu in hoc mundo

filiationi^Lingonensis Ecclesia gemitum lacrymabi- D BubsiBtimusperincertaferimur, nescientesubiquo-

lemque querimoniam non solum semel, sed et bis, et ter ad aures clementie nostrae pervenisse, pro pastoris sui Argrini episcopi sequestratione, quem omnes unanimiter elegisse, expetisseet conclamasse se testantur, sed pro quorumdam subreptioneabeis eum Bcparatum fuisse^quadereipsaEcclesiapasto- rali destituta sit solalio, variisque inceBsanter per- turbationibus et incommoditatibusagitetur^adeout

(a) Amulphus imperator,cujushic obitus nuntiatur mortuuB est 20 Novembris, anno 899, Stephano VI pontifice. Non tamen ad eum, sed ad Cjjus suooes- •orem Joannem haec scripta est epistola, quod focile P&teUigitur ezquerelade Moravorum arcmepiBcopa-

rumdam animse post hanc (uoem mansionem reci- piant : vestris quasi provolati vestigiis subnixe po- Bcimus, ut animam ipsius vestra) auctoritatis pote- Btate avinculis peecatoriim absolvatis, quia qu^cun- que solveritis super terram, erunt soluta in coslo lUatth, xvi). Tali vero domino, rectore et guberna- tore amisso, in nostris partibus vacillavit navis Ecclesi». Quem regem eligeret parvotempore inscia

tu, quem a Joanne institutum esBe sequens epistola declarat. Gur autem tam Bero scribant hi epis- oopi, causam his ipsis in litterlB aiferunt.

Gabr. Gossartius.

■/

sa

EPISTOLiG.

M

mansit : et quia timor magnus aderat ne solidum A. regnuminpartesse scinderet^ divino, ut credimus, instinctu factum esl ut Alius senioris nostri quamvis parvissimus communi consilio principum et totius populi consensu in regemelevaretur. Et quia reges Francorum semperex uno genere procedebant, ma- loimus pristinum morem servare, quam nova insti- tutione insidere. Sed cur hoc sine vestra jussione et permissione factum sit, vestram haud dubitamus latere prudentiam. Nulla scilicet alia causa actum constat nisi quia,paganis inter nos et vos consisten- tibuB, impeditum est iter nostrum ad sanctam ma- trem nostram Romanam sedem : ita ut nec legati a nostra parvitate ad vestramdignitatemdirigi potuis- sent. Sed quia tandem occasio et tempus advenit, quonostraepistolavestrisobtutibus prflssentaretur, |> rogamus nostram communem constitutionem vestrse dominationis benedictione roborari. Insuper etiam pietati vestras intimamus quod fratres et coepiscopi nostri Bawarienses se apud nos conquerentes, et alta suspiria trahentes, gemebant qualiter Mara- venses populi Francorum potestati rebelles jactent se ab illorum consortio esse divisos, et seorsum metropolitano gloriantur a vestra concessione esse sublimatoSyCumnunquammetropolitana sedes inter illos haberetur^ sed semper illorum provinciffi et dioecesi cohffirerent. Dolebant se etiam apud nos quodquorumdam machinatione magnainfamiaciroa festram celsitudinem essent denotati, scilicet^ ut cum paganis fcedus et pacem inirent, et ipsi pagani consilio eorum agercnt tam multa nefaria et illicita. De his omnibus consilium a nobis quffirentihus Ba- C wariensibus episcopis Justum respondimus esse fra- tmm solatio semper adhffirere : quia Propheta in- quii: Ecce quam bonum et qmm jucundum habitare fraires vi unum {PsaL cuxi). llli vero non in unum habitant, qui fratrum se solatio subtrahunt, aut fratribus insidias prsparant.Nos illorum tristi- iiffi compatientes nolumus illi eonsilium de talibus objectionibus prsbere^priusquam ad vestram inter- rogationem per epistolam nostram veniremus.Sem- per nos scimus carnales spiritales solere persequi, etmalevolos benevolos inflrmareet lacerare. Previ- ders ergo summopere debent omnes qui sacerdotes Domini per8equuntur,tam occulte quam manifeste, oe ad illos pertineat quod Propheta diiit : Cogilane- runi malitias in eorde suo : tota die canstUuebani J) prmHa. Exacuerunt tinguas suas sicut serpentis ; venenum aspidumsub labiis eorum (Psat.cxxxix). Et paolo post : Cadeni supes eos carbones, in ignem de- jides 005 (t6i<f.).Et iterum : Fir linguosusnandinge" twrinterra ; viruminjustummala capient in interiiu (ibid,). EtperJeremiam inquit Dominus : Omnesin sanguine judicanfur, unusquisque praanmum suum tribulat. Omnes in malum manus suas prseparant. Non,debent enim alieni,episcoporum aut accusato- res aut judices Geri. Unde de Loth est scriptum : Ingressuses,utadvena,nunquidutjudices {Qen, xix) ?

(a) Hano epistoUm ediditCordesius, oum Uinomari

Accusator autem episcoporum nullus sit servus aut libertus^nullaque persona suspecta aut infamis re- pellantur inimici et omnes laici.Tsti fratres ct coepi*. scopi nostri Bawarienses, veraccs Dei cultores «t boni pa8tores,pervigili custodia cuslodiunt gregem sibicommissum,nelupirabie8aliquamsanctigregi8 oviculam rapiat in prsdam suam. Stant pro muro domus IsraelyUe aliquavisinimicaflrmamentumEo- clesiffidissolvat.Quitales inquietatetsua malitiaim- pugnat,licet prffisentem, futuram tamen nou evadei poenamyquia scriptum est : Quivos tangit, tangit pn- pillam oculi mei {Zach. iii). Hffic autem omnia per* scripta vobis ideo dirigimus, qui estis oaput totius sanctffi Ecclesiffi,qufficunque per orbem diff unditur,et solamen mGBrentium,qufficunque tristiavobisconti- gerunt membris vestris, quia sanctissimi pastores Ghristi superius dicti in nulla re a catholica fide de- viantes,sedeamdemsanctisoperibusetecclesia8tid8 ofiiciis ornantes,apud nos conquerentes postulav^ runt,ut vestrffi notitiffi manifcsta faceremus, quia ei illi per seipsos vobis eadem innotescere vita comiie promittebant.Unde poscimus ut vestra consolatio il- lorum mccrorem ad Iffititiam reformet,et semper talia membra summo capiti, quod estis vos, se gaudeant adhffirere. Illi autem Maravenses, ui nostris auribaa illatum est, in occasionem superbis suffi assumunt^ quia a vestraconcessionedicuntse metropolitanum su8cipere,et singulariter degentes aliorum episcopo* rum consortia rcfutant.Si bac confidentiadiutiusiii- flantur,usque ad-sanguinis elTusionem, ut multi ar- bitrantur, prosilient.In quantumprffifuimus,admo- nemus, quatenus vestra auctorita8,priusquam hoc contingat,ad humilitatis viam illoscorrigendo dep#- nat, ut tandem cognoscant cui dominatui aubjici de- beant. Nos siquidem debitores esse cognoscimu8,ai quid asanctffi matrisRomanffiEoolesiffiScilicetcoQii- gerit elabi, vosinde certificari,utvestra potentiaad rectitudinislineamperducatur.Quodsivestraadmo- nitio illos non oorrexit,velint,nolint,FraQCorum prin- cipibus colla submittent,et credimus absqueefTuBio- ne sanguinis, et mutua cffide ex utraque parte, tunc posse bene contingere. Iterum iterumque vesirs dignitatis auribus replicamus, quod tam episcopi quam laici Bawarienses in religioneChristianitaUs nulla gente inferiores esse probantur,nequeunqQam Franci absque illorum auxilio, aut in ecclesiasiioi8 rebus, vel in bellicis negotiis nominatim, vel fama, dignum aliquid peregerunt.Sicut neque illi absqae istis.

(a) EPI8T0LA VI.

ThEOTMARI JVTANENSIS ECCLESIiE AnCHlEPTSGOPI, BT ALIORUM EPISCOPORUM AD lOANNEM IX.

Queruntur unum archiepiscopum et episc-opos tres, in Schlavorum terris prius Pataviensi episcopo subjectij>, creatos esse.

Suramo pontiflci, et universali paps, non uniuB urbis, sed totius orbis, domino Joanni, Romanffi sedis gubernatori magnifico, humillimi paternitaiis

opuacolis, aed Joamii VU perperam inacripait Nam

A5

JOANNIS PAPiE IX

36

vestraefilii, Theotmarus Juvanensis EcclesisD archi- episcopus,WALDO Frisingensis,ERCHENPALDus Eysta- . tensiSjZAGHARiA Ssbonensis, Tutto Ratisponensis. RiGRARius Pataviensis Ecclesisc episcopus. Necnon et universus clerus populusque Christianus per to- tam Noricam, quaa et Bawaria vocatur, prosperum in Salvatore nostro profectum catholicae pacis aug- mentum, et regnum optamus ffiternum.

Anteceasorum vestrorum decretis et catholicorum Patrum institutis plenissimeinstruimurin omnibus nostro ministerio sacerdotali obstantibus et adver- santibus Romanum appellaropontincem,ut quod ad unitatem concordisB,et ad custodiam pertinet disci- plinsB, nulla dissensione violetur,sed ab ipso summa provisione decernatur. Nequaquam enim credimus, quod coacti quolidie audimus, ut de illa sancta et et apostolica sede, qus nobis sacerdotalis mater est dignitatis, et origo Ghristian® religionis, profluxe- rit quidpiam perversitatis, sed docUina, et aucto- ritas ecclesiasticffi ralionis. Sed venerunt, ut ipsi promnlgaverunt, de latcre vestro tresepiscopi,vide- licet Joannes archiepiscopus, Benedictus et Daniel episcopi in terram Schlavorum, qui Maraci dicun- tur, quae regibus nostris, et populo nostro, nobis quoque cum habitatoribus suis subacta fuerat^tam in cultu Ghristianae religionis, quam in tributo substantis saecularis, quia exinde primum imbuli^ et ex paganis Ghristiani sunt facti.Et idcirco Pata- viensis episcopus civitatis, in cujus dioecesi sunt il- liustemporepopuliabexordioGhristianitatiscorum, quando voluit et debuit, illuc nullo obstante intra- vit, et synodalem cum suis, et etiam ibi inventis, conventum frequentavit, et omnia qurc agenda sunt potenter egit, et nullus ei in faciem restitit. Etiam et nostri comites illi terrs confines placita saecula- ria illic continuaverunt, et quse corrigenda sunt correxerunt, tributa tulerunt, et nulli eis restite- runt ; usque dum, incessente corda eorum diabolo. Christianitatem abhorrere, et omnem justitiam detrectare, belloque lacessere et obsistere scevissi- me cceperunt^ adeo ut via episcopo et prasdicatori- bus illa non esset,sed libitu suo egerunt quae volue- runt. Nunc vero, quod grave nobis videtur, et in- credibile,in augmentum injuriae jactitant se magni- tudine pecuni® id egisse, qualia de illa apostolica sede nunquam audfvimus exisse, neque canonum decreta sanxisse, ut tantum schisma una pateretur Dcclesia. Est enim unus episcopatus in quinquedivi- 8U8. Intrantes enim prsedicli episcopi in nomine vestro, ut ipsi dixerunt,ordinaverunt in uno eodem- que episcopatu, unum archiepiscopum (si tamen in alterius episcopatu archiepiscopum [a/., archiepi- Bcopus. Hard.] esse potest) et tres sufTraganeos ejus episoopos absque scientia archiepiscopi,et consensu episcopi in cujus fueruntdicecesi. Gum in concilio Aflricano, cap. 20, decretum sit ut plebes quas in

adJoannem IX missam esse con8tat,ex episcoporum aui scribunt etate. ut discos ex Hundii metropoli SalisburjfeneiSi tom. I. Bamdom, eX aiteram qu«

A dia?cesibu3 ab episcopis retinentur, qu(B nunquam episcopos habuerunt, nonnisi cum voluntate ejus episcopi a quo tenentur proprios accipiant rectores, vel [id cst, a/. ct. Hard.] episcopos. Et item in eo- dem concilio, cap. 05, ut plebes, qu» nunquam habuerunt proprios episcopos, nisi ex consilio ple- nario uniuscujusque provincise^ et priraatis, atque consensu ejus ad cujus dicecesin eadem piebs perti- nebat,episcopos minime accipiant. In decretis papa Leonis, capite 15, scriptum est: Nulla ratio sinit ut inter episcopos habeantur, qui a provincialibus episcopis,cum metropolitani judicio non consecran- tur. Item, capite 49 :Si indignis quibusque, etlonge extra sacerdotale meritum constitutis, pastorale fastigium et gubcrnatio Ecclesiae detur, non est hoc

n consulere populis, sed nocere ; nec prajstare regi- men, sed augore discrimem. Et in eodem capite, post pauca : Diflicile est, ut bono peragantur exitu, quae malo sunt inchoata principio. Et in decreto papse Gcelestini anteceseoris vestri, capite 17 conti- netur, ne alicui locus concedatur sacerdoti in alte- rius injuriam. Anteccssor vester, Zuentibaldo duce impetrante^ Withingum consecravit episcopum, et nequaquam in illum antiquum Pataviensem episco- patumeumtransmisit,sed in quamdam neophytam gentem, quam ipse dux domuit bello, et ex paganis Christianos esse patravit. Gum autem eisdem Schla- vis locus famiiiaritatisapud legatos vestros dabatur, accusabant nos et difPamabant nos in multis, et ver- bis mendacibus instabant, quia nemo eis vera res- pondebat, dicentes nos et cum Francis et Aleman-

C nis scandalum et discordiam babuisse,cum hoc fal- sum esse ex hoc convincitur, quia amicissimi nostri sunt, et charitative cooperantes,et etiam cum ipsis impacatos esse accusabant.

Quod non nostra culpa exigente, sed sua proter- via faciente, ita fatemur esse. Quia quando Ghri- stianitas illis coepit vilescere, et insuper debitum tributum senioribus nostris regibus et principibus eorum solvere respuerunt, belloque resistere, et gentem nostram cmperunt lacessere, orta est sedi- tio inter illos. Et quoniam armis sibi eos defende- runt, et in servitium redegerunt, idcirco jure pro- prio tributarios habere debuerunt, et debent, et sive velint, sive nolint, regno nostro subacti erunt. Quapropter opcrtet vos ab alto speculari, et mode-

n raminis temperiem prae omnibus tenere, ne pejor pars confortetur, et melior infirmetur. Progenitores namque serenissimi senioris nostri, Ludwici vide- licet imperatoris, ct reges ex Ghristianissima Fran- corum gente prodierunt. Moimarii vera Schlavi, a paganis et ethnicis venerunt. IUi potentia imperiali Romanamrempublicam sublimaverunt^isti damna- verunt. llliChristianum regnum confortaverunt,isti infirmaverunt. Illi loti mundo spectabiles apparue- runt, isti latibulis eturbibusoccultatifuerunt.Hlo-

Sroxime antecedit,ebiderat ante Gevoldus in appen- ice ad Chronicon Reicherspergense.

87

CANON DE ELECTIONE PAPiE.

rnm consilio apostolica sedes pollebat^istorumper- A secutione Christianitas dolebat. In omnibus his juvenculas rexnoster, nulli prsedecessorum suorum inferior, secundum virtutem a Deo sibi datam, sancta Romanae Ecclesia) etvobissummopontifici, cum omnibus regni sui principibus adjutor optatesse fortissimus. Omne namque regnum divinitus sibi commissum ad Dei servitium suumque adjutorinm unum vult et operatur. Unde et pacc viget, et con- cordia gratulatur, atque ad vestram paternitatem, sicutpatres sui se pertinere Icntatur. Quod nos prsBfati Schlavi criminabantur^ cum Ungaris fidem catholicam violasse, etper canem,seulupum,ali}i8- que nefandissimas et ethnicas res, saoramenta e^ peoam egisse, atque ut in Italiam transirent pecu- niam dedisse, si vobis coram posito, ratio inter *> nos agitaretur ante Deum, qui cuncta novit ante- quam fiant, et coram vobis qui vicem ejus apostoli- cam tenetis eorum falsitas manifestaretur, et inno- centia nostra probaretur. Quia cnim Christianis nostrislonge a nobis positis scmper imminebant, et persecutione nimia arQigebant, donavimus illis nullius pretiosffi pecuniam substantise, sed tantum no8tralineavestimenta,quatenus aliquatenus eorum feritatem molliremus, et ab eorum persecutione quiesceremus.Talianamque^utprsscripsimusJuxta malitiam cordis sui argumentantes, et pontifices vestros [nostros] ad injuriam nostram incitantes, adeo, ut directa nobis epistola quasi ab apostolica sede^hffic omnia improperabant,et diversasinjurias ingerebant, atquc inter aliadivino gladio feriendos dignos dicebant. Impletur enim in nobis quod qui- C dam sapiens ait : Justus lulit crifneniniqui.lpsi enim crimen quod nobis falso semel factum imposue- runt multis annis peregerunt. Ipsi Ungarorum non modicam multitudinem ad se sumpserunt, et more eorum capita suorum pseudochristianorum penitus detonderunt^ et super nos Christianos immiserunt, atque ipsi supervenerunt, etalioscaptivosduxerunt alioB occiderunt, alios ferina carcerum fame et siti perdiderunt, innumeros vero exsilio denutarunt et nobiles viros achonestas mulieres in servitium rede- gerunt, ecdesias Dei incenderunt,et omnia sedificia deleverunt, ita ut in tota Pannonia nostra maxima provincia tantum nna non appareat ecclesia, prout episcopi a vobis destinati, si fateri velint, enarrare

possunt, quantos dies transierunt, et totam terram desolatam viderunt. Quando vero Ungaros Italiam intrasse com perimus, pacificare cum eisdem Schl avis teste Deo, multum desideravimus, promittenles eis propter Deum omnipotentemad perrcctum indulgere omnia mala contra nos nostrosque acta, et omnia reddere qua) do suis nostros constaret habere, qua- tenue ex illis securos nos redderent.cttandiu spatium daront, quandiu Longobardiam nobis intrare et res sancti Petri defendere, populumque Christianum divino adjutorio redimere liceret. Et nec ipsum ab eis obtinere potuimus, ut post tanta maleficia habe- rent beneficia ; et sunt falsi accusatores, quisemper fuere Christianorum persecutores. Si quis In toto mundo aliorsum nos oberrasse et justitiae restitisse probare conetur,veniat praesens,eteum ludificasse^ nosque de hac re sentietis purissimos ease. Idcirco singliomnesqueadmonendo precamur,neullo modo alicui falso de nobis aliquam suspicionem referenti creduli sitis,antequam opportunitasexigat,ut hujus rei gralia missus de vcstra celsitudinenobis, aut a nostra parvitate directus appareat vobis. Communis gemitus etgeneralisdolor angustat quosGermania et tota tenet Norica, quod unitas Ecclesiae dividitur scissura.Estenim, utpnBmisimus,unusepiscopatuB in quinque divisus, ideo si quid ftaus maiigni [al., mallgna. Hard.J Schlavorum cellldltateadduxerat, justitia vertat. Vosque virtute ex alto induti, et apostolica potestate armati, juxta prophetam iQuod fradum est alligatej quod infirmum consolidate^ quod abjectum reducite: ut deinceps populus,et fidei inte- gritate gratuletur, et sancta Ecclesia Iranquilla devotione Iffitetur.

Theotmarus indignus archiepiscopus,etapostoli- carum rerum procuratorpromptissimus.Pecuniam vestro juri debitam, propter infestam paganorum s^evitiam, nec per me poteram, nec peraliostraiis- mittere ; sed quia Dei gratia llberata est Italia, quanto citius potero, vobis transmittam, Prccatur nostrahumilitasutdlgneturvestra sublimitas res- pondere per singula transmlssa cum epistola.

Alme pater mundi dignus pro nomine Petri, Nomine quem sequeris, utinam virtute sequariay Sisque tuis f amulis protector verus, et impos, Commendens Domino, coeloqui prffisidet alto.

JOANNIS 9APJE «

GANON DE ELEGTIONE PAP^ IX

(Apud Pertz.fMonum, Germ. hist.)

Quia sancta Romana Ecclesia, cui Deo auctore D legatorum prffiseutia pontificis fit consecratio, neo prffisidemus, plurimas patitur violentias pontifice canonico ritu et consuetudine ab imperatore directi Qb^unte, quia absqueimperatoris notitia et suorum intersunt nuntii, qui violentiam et soandala in cjof

39

BENEDICTI PAPiE IV.

40

consecratione non permittant fieri, volumus id ut A cretur ; nullusque sine periculo Juramentum vel .

deinceps abdicetur, ct constituendus pontifcx con- venientibus episcopis et universo cJero eligatur, expetente senatu et populo, qui ordinandus est, ct sic in conspectu omnium celeberrime electus ab omnibus^ prsesentibus legatis imperialibus, conse-

promisslones aliquas nova adinventionc ab eo au- deatextorquere,nisi qus antiquaezigit consuetudo, ne Ecclesia scandalizetur vel imperatoris honorifl- centia minuatur.

JOANIVIS PAPJE IX

PRJILOCUTIO IN CONCILIO RAVENNATE

(Apud Mansi, Conciliorum tom. XVIII.)

Prxlocutio pontificis. B

Quia,divina inspirante miscricordia,vestra nobis- cum convenit fraternitas, ut nnhi sancti Spirilus, qui suisnunquam deestfidelibus,communiomnium vestrum consultu, fratres chari&simi,eaqua} neces- saria sanctae Dei Ecclesiae praevidimus, una cum spirituali filio nostro, gloriosissimo vidclicet impe- ratore Lamberto, et vestro sancto collegio, et quae nocivo surculo pullulare conabantur in agrosancts Ecclesiae, canonico sarculo eradicare studeamus, qus capitulatim annx)tatasunt,si omnibusplacent, in conspectu omnium legantur, examinentur, et examinata manibus omnium pro futura memoria roborentur, ne ulli unquamsinestatussuipericulo eadem violare liceat, sed rata et firma in perpe-

tuum consijstant ad statum etmuninem sanctae De^ Ecclesice, ad salvationcm omnium fideliumper Dei misericordiam.

Responsio, Immensas Deo Salvatori nostro laudes referimus, qoi talem vospraefecitEcclesiaeejusopportunitatem decernere, ut omne ab eazizaniumeradicarecone- mini, prout in hac S. synodo cunctis nationibus apertis declaratur indiciis. Capitula etiam quae pro generali omnium cautela ad robur et muninem sanctffi Ecclcsiae conscripta sunt, si vestrs placet pietati, legantur, qualiter per ea omnes doceamur quse observare, vel quae cavere debeamus,ne in ali- quo a regulis sanctorum Patrum, quod Deus aver- tat, deviare inveniamur.

ANNO DOMINI fiCCGCV.

BENEUICTUS PAPA IV

NOTITIA HISTORICA.

(Apud Mansi, Gonciliorum amplissima Gollectio.)

BenedictusIV,nationcRomanus,po3tinterregnum Q est Ghristi 997 ex hac vita migravit, sepultusque unius diei subrogatus est Joanni IX anno Gnristi est apud Sanctura Petrum Juxtaaditum quo itur ad

905, tempore Lamberti imperatoris. Muniflcentissi- mus erga pauperes, viduas et orphanos, inter ho- rum temporum pontifices tanouam sidusquOddani lucidum emicuit. Anno pontincatus sui tertio, qui

sanetum Gregorium : ubi et sepalorum ejus exor- natum fuit epitaphio, quod ex Manlio exscriptum habet Baronius praedicto loco.

BENEDICTi PAP^ IV EPISTOLiE.

EPISTOLA PRIMA.

AD GALLIARUM EPISGOPOS, PRINGIPES, OtC.

Argrinum Lingonensem episcopum in Ecclesise suge

jura omnia restituU,

(Ex Gonciliis Mansi.) BiNBDiGTUS episcopasy 8ervu8 8ervoramDei,reye-

D rentissimis et sanctissimis confratribus nostris Gal- liarum archiepiscopis, episcopis, seu gloriosissimis regibus, ducibus, comitibus, sancts catholicae et apostolicse Ecclesise filiis atque fidelibus.

Quanta pietatisgratia, quantaquecompassioniset condescimsionis Bublimitatey sanota mater Romano

EPlSTOLiE.

Eicolesia, apostolicisinstructa hortanninibus, polleat et emineat universis in fldei unitate degentibus, clarum habetur,(]uoniam a Deo omnis misericordiffi fulget, quemadmodum a sacraiissimi foniis potu hausit.Qoapropter omnibus in sanctce conversationis gremio consistentibusnotuin esse voluinus legatos Argriniconiratrisnosirivenerabilisepiscopinostrum

adiisBeapostolatum,humiIiierobsecrantcsquaienus justitiaB moderamine aequitatis libraminaymoreprffl- decessorum nostrorum, et pro amore Dei, et reve- rentia beati Pelri apostolorum principis, conferre- mus, suumque eloctionis ordinem decreiumque a populoetcleroLingonensis Ecclesis digestum,quod pr« manibus habebant, clemenUae vesirae atiendere- mus, quod et fecimus, in omnibus servata servare curantes: videlicot qualiter aclcro et populoprsefata LingomensisEcclesia postdiscessum Gerlonis quon- dam episcopi unanimiter expetitus, concorditcr ele- ctos et acclamatus, necnon a proprio metropolitano Aureliano, et ab ejus suffraganeis, et a Bernuino Viennensi archiepiscopo canonice consecratus, et in ipsa sede Lingonica communi voto ac desiderio inthronizatus ezstitit, et quomodo per spatium duo- rum annorumet trium mensiumeamdem prout pro- tait pastorali moderamine rexit Ecclesiam ; sed postea per quorumdam hominum insolentiam et subreptionem a propria sequestratus fuerit Ecclesia tempore Widonis imperatoris, qui tunc Romanis imperabat. Peractis autem liquidius annis, cum fre- quenter hancsanctam RomanamEcclesiam infortu- nii sui causa visitaret, ct semper lacrymabiliier,ut ei sinum misericordiae haec aperire dignaretur de- posceret, pervenit ad praedecessoris nosiri piec re- cordationis Joannispapae praesentiam cum Ecclesiae suae lacrymosis querimoniis, qui ejus absentiam et voce et litieris condolebant, scilicet quod post ejus discessumvariis et nimisattriti incommodiiatibus,

omni pastorali destituti fuissent solatio,adeo ut nec chrisma confecium, nec infantes consignati in ipsa Lingonensi Ecclesia fuerint, nec aliquod episcopale ministerium rite peractum ; undeetiam dictus Joan- nes sanctissimus papa, ejus querimoniam Ecole- sia suae benigne suscipiens,cum collegioepiscopo- rum suorum reliquorumque ordinum frequentia diligenter inquisivityCanoniceque deGnivit,quatenus ei apostolica auctoritate sua redderetur Ecclesia, quemadmodum in scrinio sanctae Romanae Ecclesiae plenius habetur. Nos vero, his auditis et diligenti examinatione perpensis, praedecessoris nostri Joan- nis papae statuta in omnibus servaro cupientcs, quia rationis hujus series indiscussa, et irrefragabiliter determinanda, absque reverendorum episcoporum consilio perfectionis cumulum capere non poterat, sanctam convocavimus in Lateranense palatium synodum, omniaque ista vera esse omnimodis com- probantes, consilio ethoriamine reverendorum pa- trum nobis assistentium, jura eiindulsimus eccle- siaBtica, scilicet ut quia injusio a suaEcclesia pri- ▼tta« Aierat ordine Justo etiam redderetur modera^

Patrol. CXXXL

A mine, nostroque apostoiico privilegio solcmniter muniius Lingonensem canonicc deinceps absque alicujus coniradiciione leneretEcclegiam,paslorali- terquo regeret, aique Deo ordinante disponeret. Non sententiam praedecessoris nosiri Siephani papa reprehendentes, sed canonice causa necessitatis et utiliiaiis in melius commuiantes, quemadmodum praedecessores nostrosde muliisegisse manifestum est. Quamobrem aucioritatis nostrae privilegium ei fieri jussimusjn quo pallii usum ad missarum so- lemnia sacratis diebus illi concessimus,quod olim a sanctissimo prnedcccssore nosiro Formoso papa acceperat. Quapropier virtuto sancti Spiritus et noslra apostolica aucioritate praecipimus ut nulla potestas regalis, nullusque conditionis vel ordinia

n sexus, contra hoc nosirum apostolicum privilegium ^nsurgere audeat, nosirisque jussionibusullo modo contraire perteniet ; sed liccat ei quiete suam,Do- mino juvanie, regere Ecclesiam, ut quibus praeease debet valcat et prodesse. Si quis vero hujus privi- legii nostri temerarius transgressor ezsiiterit, etin omnibus non observaverii, ei de rebus jam fats LingonensisEcclesiae jusie acquisiiis aliquid inva- seril, aiit minorare ientaverii, sciat se a viviflco Domini et Salvatoris nosiri Jesu Ghristi corpore et sanguine alicnum, ct a consortio fidelium Ghristia- noruni sequesiralum, et nisi correctus satisfecerit, perpetuo anathemate damnatum. Bene valete.

Scriptum per manum Sergii sanctae Romanae Ec- clesiaa scriniarii in mense .Augusto, indictione 3. Daia XI Kal. Sepierab. per manum Leonis Dei pie-

C taie primicerii sanciu3 sedis aposiolicae, anno do- mini Benedicti papae primo. Anno 11 post obitum Landeberti imperatoris Augusii, indictione 3.

EPISTOLA II.

AD CLERUM ET POPULUM LINGONEIfgE.M.

{Ibid,)

Benedigtus episcopus, servus servorum Dci,clero et plebi sanciae Lingonensis Ecclesiae.

Aposiolica nos et evangelica instituta incessanter admonentutomntumEcclesiarumcuramsollicitege- rere debeamus, ipsa nos insiruente, nobisque in beaio Peiro aposiolorum principe praecipiente Veri- tate, qui dic*'t : Simon Joannis, diligis met Pasce D oves n.eas (Joan. xxi). Gujus auctoritate et vicarica- tione divina disposiiione iVeii, cunctis et in prospe- ritaiibuscongaudere,et in necessiiatibusopem ferre parair sumus. Et quia lex Dci per Moysen data prae- cipit : Si, inquiens, videris asinum proximi iui sub onere jacenlemy non pcrtransibis, sed subleuabis cum eo {Exod. xxiii) ; scruiata vcsira calamitate, vestra- que dcscrimina coniinua, non sine maximo moerore admirando suscepimusquodinfratot dierumtempo- rumque spaiiavestram nobisinjuriamcustos homi- num solliciiudo minime paiefecit. Nunc ergo quia sicut pervestra scripta didicimus.Teutbaldus neque a vobis expetitOB, neque eleotus, nequc aoclamatug

43

BENBDICTI PAPiE IV PRIVILEGIUM.

44

est, sed nec ad aliquos sacros ordines in vestra Ec- A olesia provectus, sicut hoc veris approbare potestis iodioiiSy et ita se res babet, sicut praBdecessori do- stropis recordationis Joanni papae jamdudum inno- tuistis : non nobis videtur esse incongruum, sed potius omni sacraet canonica auctoritate fulcitum, more prsdecessorum nostrorum sententiam mu- tando inmelius^utde multis exemplis evidentissimis approbare possumus. Ideo Argrinum pastorem ve- strum a vobis unanimiter electum et expetitum vo- bis canonice praBCsse concedimus ; quem, sicut di- oitis, utique patet inconsiderate fuisse per subre- ptionem a vobis expulsum : prsecipientes ut digna ac competenti illum reverentia recipiatis, atque sicut proprio episcopo obedientes in omnibus existentes, et ejus alloquio et consolatione nostra auctoritale j. fruamini, ao veluti eo tanto pastore roddito et a vobis recepto in Dominovobiscum congratulemini. Sane quiaomnibusEcclesiisjusintemeratum Jegem- que canonicam inviolabiliter conservare volumus, EodesiaB vestras nequaquam vim inferre debemus, nec aliquod praejudicium imponere qucerimus, sed in omnibus canonicam auctoritatem ct priscam electionem immutilatam esse censemus.Bene valete. Data II Kalend. Septembris, per manum Sergii Bcriniarii sanctae Romanae EcclesiaBjndictione terlia.

EPISTOLA III, INCYCLICA.

Malacenum episccpum sociosque ejus a Saracenis male habitos commendat.

(Mabill. Vet. Analecta, pag. 428.)

Benbdictus servtts servorum Dei, omnibus reve-

rentissimis et sanctissimis episcopis seu archiepi- scopis, necnon abbatibus atquo comilibus, seu ju- dicibus, verum etiam et universis orlhodoxis Ghri- stianae fldei cultoribus.

Sanctitati seu omnium Ghristianorum religiosita- tibus notum esse volumus,quia iste prssens Malage- nusvenerabiiis cpiscopusHierosolymitanae Ecclesiae, una cum suis fidelibus a Saracenorum gentibus a sua Ecelesia depraedatus est, ct etiam quidam de suis hominibus ab ipsa uefandissima gente Sarace- norum occisi sunt, pro eo quod fidcm illorum mi- nime celebrare voluerunt.Hic itaque Malaccnusre- verentissimus episcopus cum ab ipsis Saracenis depraedatus cst, a quibusdam Christianis Oeum ti- mentibus comparatus est, et alii triginta Christiani, qui cum eodeprcedati sunt, ab eisdemSaracenisin custodia retinentur. Unde mandamus ut pro Dei omnipotentis amore, in quantum virtutis Dominus vobis donaverit, adjutorium illis faciatis, et iiceat illis quiete absque cujuscunque oppressione saU vos pergere, et do civitatc in civitatem per vestrum auxilium et adjutorium salvi existant, ut nuUus ho- mo eos depraedarc, aut aliquod malum facere au- deat : sed, pro amore Dei et reverentia beatorum principum apostolorum Petri et Pauli, ad cujus li- mina isti pervenerunt, benigne eos suscipiatis,et de civitate in civitatem salvos eos transmittite, et ho- spitium eis praeparate. Credimus enim quia omnia» quidquid in eis bonorum feceritis, ab ipso creatore omninm Deo vobis retribuetur, et mercedem exinde habebitis

PRIVILEGIUM BENEDICTI PAPiE

Huoggi abbaii Fuldensi concessum.

(Apud Dronke, codex Diplom. Fuld, pag. 298.)

Benbdigtus, servus servorum Dei, Huoooi abbati Q venerabilismonaBterii Domini 8alvatoris,et per eum in eodem venerabili monasterio successonbusque Buis abbatibus in perpetuum.

Summamgerentessollicitudinemomniumvenera- bilium locorum quantum ez divino adjutorio possi- bilitasdaturdeeorumstabilitate satagere studemus. Hoo namque studio et divina placatur clementia et laus Ecclesiae Christi procuratur. Nam potiori et nosnduciaproimpetrandaveniadeliclorumsternam pietatem audemus implorare.Etideo reverentia tua postulavit a nobis, quatenus jam dictum venerabiie monasterium Domini Salvatoris a sancto Bonifacio archiepiscopo construotum in loco Boconia erga ri- pam fluminis|Fuldaprivilegiisedisapo8tolicae muni- mine decoretur, ut sub jurisdictione sanctae nostrae, cni Deo auctore deservimus, Ecclesiae constitutum ^ noUius alteriuB Eccloti» Jarisdiotionibus iubmitta-

tur. De qua re piis desideriis faventes, bac nostra apostolica auctoritate id quod exposcitur effectui mancipamus, secundum privilegii seriem quod ab antecessore nostro bonse memoriffi Marino hujus almcB sedis pra;sule inibi perpetualiter factum nobis ostendere sategisli. Etideo omnem ciguslihetEccle- sias sacerdotem in prasfato venerabili monusterio ditionem quamlibet habero et auctoritatem praeter sedem apostolicam, et episcopum in cujus dicecesi idem venerabilc monasterium constructum esse dignoscitur ; cui licentiam concedimustantum cum opportunitasconsecrandialtaris fuerit; prohibemus ita ut nisi ab abbale munasterii fucrit invitatus, nec missarum ibidem solemnitatem quispiam praesumat omninocelebrare,utprofectojuxtaidquodsubjectum apostolicsB sedi firmitate privilegii consistit, incon- cusse dotatum permaneat locisque ac rebus,tam eis quas modemotempore tenetvel possidetquam quas

40

CHRISTOPHORI PSEUDOPAPiB DIPLOMA PRO ABBATIA CORBBIBNSIS.

faturis temporibus iu jure ipsius monasteriidivina pietas voluerit augere ex doaisetoblationibusdeci- misquefidelium,absqueulliuspersonascontradictio neflrmitateperpetuaperfruatur.Caeterumbocdelibe- rantes decernimus ut congruis temporibus nostrae sollicitudini ecclesiastic» intimetur,qualiterreligio monastica regulari habitu dirigatur concordiaque convenienti ecclesiastico rllu mancipetur, ne forte, quodabsitfSubhujus privilegiiobtentu animusgres- susque rectitudinis vcstraea norma justitiae aliquo modo retorqueatur. Et neque regi, neque episcopo ouilibet, vel comiti, vel alii magns parvsque per- son® licitum sit quamlicetviminferre,sine aliquam controversiam faoere in rebus vel familiis cjusdem sffipe dicti venerabilis monasterii.Etauctoritateno- stra interdicimus ut nulla femina inibi ingredi un- quam praesumat. Nemo in eodem monasterio vene- rabili, vel in caeteris ejus locis placitum habeat. Nemo servos vel colonos ad aliquod servitium con- 8tringat,illis tantum exceptispersonis quibusabbas ad utilitatem sus necessitatis asscnsumpraebuerit. Eligendisibiabbatem quandoopus fuerit fratres in-

jf^ ter sc potestatem omnimodishabeantsecundumre- gulamsancti Hcnedicti sine ulliuspersonse contradi- ctionc. Ettibi, flli dilecte Huoggi,quiate bene eru- ditum et cloqucntem virum esse novimus, verbum Dei praedicare auctoritate sancti Petri, et concedi-> muset prscipimus.lgiturstatuentesapostolica cura decernimusperhujusdecretinostripaginam ut qui- cunque cujuslibet Gcclesiae antistitesvel quacunque dignitate praedita persona hancprivilegii nostriau- ctoritatem quam praerogativa principisapostolorum flrmamus,temerare praesumpserit,ni8i cito resipi- scat, anathema sit et iram Dei incurrens, a ccetu sanctorum omnium exiorris existat,et nihilominus praefati monastcrii dignitas a nobis indubiaperma- neat. Qui autem custosexstiterit, benedictionem et gratiam a Domino consequatur.

Scriptum per manum Leonis scriniarii sancia Romanae Ecclesiae inmenseMaio, indictione4.Bene valete.Datum quinta decima Kalendarum Junii per manumAnastabiiprimiceriidefcnsorumsanctaesedil apostolicae, iraperante domnopiissimo Augusto Lu- dovico a Deo coronato magno imperatore anno.

B

ANNO DOMINI DCCCCV.

CHRISTOPHORUS

SEDIS APOSTOLIC/E ISVASOR.

NOTITIA HISTORICA IN CHRISTOPHORUM.

(Ex Gonciliis Mansi;)

Christophorus invasorsedisapostolicae,pari modo ab invasore Sergio pontiflcatu dejicitur,quo ille pr®- decessorem suum Leonem V legitime electum sede sua amoverat.Nam cum scptem menses sedem pontifl- ciam tenuissetfdejectus est e sede violenter per Sergium,strictusque vinculis,et in carcerem trusus, per- vim inductus vitam et habitum monasticum suscepit.

DIPLOMA CHRISTOPHORI

In canfirmaiionem prwilegiorum abbatiaB Corbeiensis in dicecesi Ambianensi.

Ghristophorus episcopus, servus servorum Dei, C universis episcopis Galliarum.

Cum Romanas sedis pontiflcem constet omnium Bsclesiarum Christi caput fore, ao si beati Petri apostolorum principis vices agentem, cui Ghristus ait : Tu es PetruSt et super hanc petram aedificabo Eeclesiam meamj ei tibi dabo claves regni ccelorum^ nulli cunctandum est quod cunctae Ecclesiae paci, saluti et quieti prospicere nos oporteat, praecipue tamenhisquiadnosnecessitatissuae causas deferre voluerint. Unde cognosca^ omnium sanctorum Gal- lie praesulum charissima fraternitas quod vir vene- rabilis Franco abbas ex monasterio Gorbeiae pro- vinoi» Galliarumj quod est constructum iu pago

Ambianensi super fluvium Sommam,adiit nos per

venerabilem coepiscopum nostrum 0rgarium,petea8

ut nostra} auctoritatis privilegio prascepta vel edicta

egum et imperatorum antiquis aut modernis tem-

poribus eidem loco concessa flrmaremus ; necnon

privilegiaepiscoporum, unum a praesule Ambia-

nensi Bertefrido, ad cujus dicecesim locus ipse per-

tinet, et coepiscopis suis factum, et primitus aedifl-

cato suo monasterio datum ; aliud longe postea re-

gnante Carolo, ab Hincmaro Rhemensi archiepisco-

po et u niversal i concilio episcoporum Galliae conscri-

ptum;praeterea privilegia beatae memoriae Benedicti

etNicolai praedecessorum nostrorum,inquibus om-

nibus Btatutum est ut prsefatum moaasterium Cor*

47

REMI6IUS ANTISSIODORENSIS.

41

beias rerum suaram liberam obtineat dominatioDem » A. et eligendi sibi ^batem de suis seraper habeat pote- Btatem» contradlctores vero et repug^antes huic Bapctioni anathemate damnandos. Qua de re nove- ritomniscoBtusepiscoporum Galliae quod privilegia sanctorum episcoporum Gallie,8ivesedisRomans, cui auctore Deo praBsidemus, jam dicto monasterio Gorbein concessa, nostrse auctoritatis edicto robo- ramu8,etomnem resistentem divino judiciodamnan- diim denuntiamus. Super hsc autem jam dictus abbas Franco cum congregatione sibi commissa obsecrat, ut quia, divina decernente justitia, pira- tarum sffivitia, maritima Gallise loca, in quibus et ipsum monasterium situm cst,adeo devastantur^ut nulliextra munitiones manenti liber relinquaturlo- cus, cujus etiam vastitatis impulsu cogente, sa^pe memoratum monasterium muro munitumest;qua- tenus idem, sicut prius, in abbatis et fratrum pote- state perpetuo maneat,ita ut neque comes,nec qui- libet judex,aut manendi, aut aliquid contravolun-

{a) Jn Daoherii, qui hoc diploma edidit,Spicile^io babetur indictione vii, hoc est anno Gh. 903, cujus Kalend. Septemb. indict. vii, numerari coBperat.

B

tatem ^bbatis et fratrum inibi agendi potestatem priEsumere audeat,ne forte concessa ab initio privi- legia violentur.Quorum petitioncm justam et pro tempore opportunam judicantes,decernimus,ne ali- qua sive ecclesiastica,sive saBcularis persona contra roborata nostra auctoritate privilegia venire audeat; sed sicuthaclenus, ita deinceps in futurum incon- vulsa permaneant. £t quia praeteritorum casus nos cautos faciunt infuturum, omnem huicsanctae au- ctoritati renitentem, nisi eis, quos laesit,digne satis- fecerit,alienum a ccetu fideliura ct hic et in futuro decerniraus ; oranes vero his nostris sancti scilicet Petri successoris decretisfaventes, gratiae sua; uber- tate Dorainus replere dignetur.

Scriptum per manuraSergiiscriniarii sanctae Ro- manae Ecclesiae in raensftDecembri,(o)indictionexi, septimo Kul. Januarii, iraperante dorano nostro piissirao augusto Ludovico a Deo coronato irapera- tore sanctissirao. Valetc.

Tunc revera sedebal in Romana cathedra Christo- phorus, juxta supputationem Pagii.

ANNO DOMINI DGGGGVIII.

REMIGIUS

MONAGHUS S. GERMANI ANTISSIODORBNSIS, ORDINIS S. BNEEDICTI,

NOTITIA HISTORIGA IN REMIGIUM.

(Apud Fabric, Bibl. med. et inf. Lat.)

Hmty/uf.monachusccenobiiS. Germani Antissio- (/preinm,ord. S. fienedicti, post annum 882 a Ful- cone archiepiscopo Rheraensi ad scholara ibi regen- dam evocatus est, teste Fiodaordollist.Rhem.lV,9. Operose deilloegit HistorialitterariaGalliae tom.VI, p. 99. Edidit ille :

1. Expositionem Missx, ouod opusculum Alcuino tribuerunt,quippequodc.40 libride diviniisOfficiis coDstituit,ooservante Eccardo rerum Francic.xxvii, 26.Multa ex Marco Floro desumpaisse notat Bui«eu9 Hist. Academiae Parisin» tom.l,pag.635,Possevinus Whvxxm deOHUiisdimniscoXoxi. 1536,excusura raemo- rat ; netcio an idem sitcum hac ExpositioneMisse. Exstat tpm. XVI Bibl. PP. maxim» p. 883.

2.Exposiiionem in undecirn propfietas minores fqute una cum OEoumenio et Areta prodiit Antuerpi» 1545.

3,Commentaria in Psalmos^ ex Ambrosio, Augu- stino et Cassiodoro consarcinata.GoIon. 1536,fol,Et hasc quidem tria habentur tom. XVI Bibl. PP. Lugdun. *

4. Commentarius in Epistolas Pauli, qui vulgo Reroigio Rhemenai vel Haymoni (a) tribuitur, ad nostrum potius pertinet, quia Gregorius Magnus oum Beda ibi citatur, et Saracenorum roentio fit. Sub noraine nostri prodiisse in Bibl.PP. Goloniensi tradit Gaveus, quod longe secius est. Nam tomo V ejuaque parte tertia expresse habetur Remigii Rke-

G mensiii episcopi Explanatio Epistolarum Paulinarum ex editione Jo. Bapt. Villalpandi. Rom. 1598, fol. Mogunt. 1614. fol. In Bibl, vero Lugdunensi tom. VUI, p. 883, Remigio Lugdunensi ascribitur. Vide Historiara Galliae litterariara tom. 111, p. 162.

b.Commenlarius inApocalypsin,qui\u\go Haimoni tribuitur ad nostrum spectat.Nam is ex quadam modestia nomen suum scriptisnon addidit,vel etiam Heymonis SLuiRaynwnis B.hbre\mium noraen adjecit, undeHaymooemfeceruntin his non sati exercitati. Slylus enira est Remigii nostri,prout observat abbas Lebeuf tom.IDissert.ad Hist Gallicara spectantium, p. 279, quietiam sin^ularem de hac re disserta- tionempromittit.Utobiterhocaddamus,abbasmodo laudatus ibidem illud agit,ut Honorium^ quem huc usque Augustodunensem vocarunt, Gormania; potius vindicet, ut Augustx vel Vindelicorumvei Rauraco- aum tribuendus sit. 6. Epistoldad Dadonem episcopum Virdunensem,

n in quacxplicat quid de Goget Magogapud Ezechie- lera inteliigendumsit,etdc llungrorumorigine quae- dam narrat,habeturinCoilectionearapIissima Ldm. Martene et Urstni Durand lom. I, p 230. Quamvia etiam tantum litters init-.ales R.etD. in codice FIo< refdensi exstent, terapora taraen convcniunt,et sub fi nem epistolae congregationem S. Germani vocat jratres ei dominos suos. 1 .Commentarius in G^e^tneditus est aBern.Pezio

(a) Nam in codice GasinenBi, Poaaevino teate soribitur Raimo,

40

MONITtJM AD ROMMBNT. IN aSIf.

M

Thes. novisBimo Aneodot. tom. IV, part. 1, sub init. A

8. CommenL vastus in Malthasum, ms. habelur Monachii in bibliotheca serenissimi electoris Bava- riffi,te8te Rev. B rn. Pezio Dissert. Isagogica ad tom. 1 Thesauri novi Anecdotorum, p. 23 : in Bibl. Vindo- bonensi et S. Georgii Majoris Veuetiis, teste Posse- vino Apparatus tomo II, p. 320.

9. De festivitatibus Sanclorum lib. i, ad Episcopum iEduorum, memorat Bulseus.

10. Sermones triginia occurrunt in Lectionario monasterii Medianensis ante annos 700 scripto, ex quibus aliquot, c^ui ad sacramentum Eucharistis spectant, descripsit Hyacinthus Alliot. Haec Theode- ncus Ruinartus in Itinere Alsatico et Lotharingico, tom. III Operura posthumorum Mabillonii et Hui- nartii, p. 441. An vero Alliotus illos ediderit, mihi non constat.

11. Commenlarii in Mariianum Capeltam, Donatum etPriscianum inediti in variis bibliothecishabentur. Videlndiccm Bern. de Monfaucon. Videndum annon n his titulis comprehendantur/{&mf(/t2 Gramma/tra^m, colon. 1508 fol. edita, teste Maittairio tom. I Annal. Typogr. p. 728, edit. poster.

12. CommentariUs m Regutam S. Benedicti forte itlius est. Ph^rentis in Bibl. Medicea et Camaldu- lensi. Idem, p. 413' 430.

13. Responsio ad Gualonem,Heduorum episcopum, de pugna Michaelis cum diabolo, de corpore Mosis et de Behemoth, quam Possevinus memorat.

14. De ratione gubemandse EcdwtcPscripsit, prout docet Eisengreinius, apud eumdem Possevinum.

15. Interpreiatio nominum Hebraicorum ordine alphabetico, qu(B vulgo Beds tribuebatur, in cujus quippe Operibus exstat tom. III, n. 371. Oudinus autem testatur in optimfe nots coaicibus Remigib nostro tribui. Adde Merici Gasauboni adnot. ad Optatum,p.49.Ad hunc Remigium Antissiodoreneiera spectare credo homilias quasdem legendasin Uomi- liario quodam ms. bibliotoecas can. majoris ecclesia Lucensis. Sunt autem homilia S. Remigii in illud: Vigilate ergo quia nescitis; inoipit : Ric ergopersmcue. Altera in illud : De die autem illa; Incipit : Caudei Arius. Altera ejusdera in illud : NthilesLopertumf eic.; incipit : Cur debetis timere, Altera in illud : Vot estis sal ierras; incipit : Quia dixerat Dominus. Item tractatus in illud : Scitis quia post biduum; inciipit: Et factum est, etc, hac enim sententia. Item homilia in illud : Vespere auiem Sabbati; incipit : Matthmus a parte, Itera altera in illud : Magister, attuti fiiium meum; incipit : Retorquet cutpam. Altera in illud : Dissere nobis parabotam ; incipit : Sed quserendum, Godex est sfficuli, ut arbitror, xii.

MONITUM IN OPUS SUBSEQUENS.

(Apud Pez., Thesaurus Anecdot. novissimus. )

Magnis passim laudibus Remigium sancti Gerraani C Antissiodorensis raonachum afTeceru n t veteres j uxta ac recentiores scriptores. Audiendus de eo prae pri- mis Frodoardus in Ghronic. lib. iv, cap. 9, ubi de restauratis et reflorescentibusRheraensibus scholis, Fuicone archiepiscopo, ita scribit : « Praefatus deni- que prasul honorabilis Fulco... doas scholas Rhe- mis, canonicorura scilicetloci atque ruraliura cleri- corum, jam pene delapsas, restituit; etevocalo Re- migio Antissiodorensi magistro, liberalium artium studio adolescentes clericos excrceri fecit, ipseque cum eis lectioni ac meditationi operam dedit. Sed etHucbaldura S.Amandimonachura,virura quoque disciplinis sophistic^s nobiliter eruditura,accersivit, et Ecclesiam Rhemensem praeciaris illustravit do- etrinis. » Auctor Vitse B. Joannis Gorziensis, apod ^ Labbeum tom. I Bibiiothec«e Novs mss., pag. 744, celebrat Hifdeboldum, qui ex discipulis Domini Re- migii, doctissimi ea miate, id est circa annura Domini 890, magislri scholas in Lotharingia habeiat, Necro- logium cathedraiis ecclesiae Antissiodorensis, circa annum ll^X) exaratum, et quondam in bibliotheca Thuansaadversatum^his verbis Remigii obitum se- cunda Maii annuntiat : Obiit Remigius monaehus ei egregius docior. Singulare est et notatu dignum quod de Remigii doctrina simul et modestia Bernardus Montefalconius ex cosevo fere codice raonasterii S. Benedicti Padolironensis prope Mutinam in Diario SQO Italico cap. 3 observat. Namque in illo post quedam 8. Ambrosio attributa opuscula, sequi ait trentnkm domini Remigii venerabilis monachi in

Marcum et eruditissimi commeniatoris, Tum sub- dere librariura : In omnibus autem nomen suum ta^ cuitf ut cum sapientia cutmen quoque humititatis at" Hngerei, Silentio praetereo honorifica de Remigio testiraonia Sigeberti Gemblacensis, Trithemii alio- rumque, quos longo agraine sequuntur Antonins Possevinus in Apparatu sacro, tom. II, pag. 319; Bellarminus et Labbeus in operibus que ambo de Scriptoribus ecclesiasticis ediderunt ; Du Pin in Bi- bliotheca ecclesiastica ; Gaveus in Historia Littera- ria ; Gottfridus Oiearius, tom II Bibliotbecs Scri- ptorum ecclesiastiorum, ac novissime Gasimirus Oudinus, apostata Praemonstratensis, tom. II Gom- mentariorom de Scriptoribus et Scriptis ecclesiasti- cis, col. 329 et seq., qui etiam omnium accuratis- simederelictisRemigianiingeniimonumentisegisse videtur, taraetsi nullo verbo meminerit Commenta- rii in Matih^eum, quod in Monacensi serenissimi electoris Bavarise bibliotheca exstare in Itinere Ba- joarico monui, ac praeterea VienncB in Austria, utl- que in Auguslissima Vindobonensi bibliotheea, et Venetiis asservari ex anonymo auctore intellexi.qui opusculura de Tradilione Ecclesise Antissidorensis circa Propositiones Quesnellianas, a Glemente XI P. M. anathemate confixas, nuper admodum inlu- cem emisit. Neo plura apud eumdem Oudinum repe- rias de Remigii Commentario in Genesim, qaem nunc primura e manuscriptis codicibus evulgamus. Hojut tamen operis diserte meminit Anonyrous Mellioen- sis, qui sfficulo duodecimo de Scriptoribue ecclesia- sticis commentatuB eet. Sic autem ejui capot 66 ha*

51

REMIOII ANTTSSIODORENSIS OPP. PAHS. I. — EXEGETICA.

i%

bet : « Remigius, vi^ clarus, tam divinis quem sae- A exemplum subgessitjTegernseensilongecastigatiu

cularibus litteris sufficienter instructus, inter alia Ezplanationem in Genesim scripsit. Sed et super Psalterium commentum insignecdmposuit.Habetur nihilominus et aliud ejus commentum, quod scripsit Buper Donatum. » Cum Anonymo Mellicensi faciunt codices Tegernseensis et Garstensis, quorum uter- que saeculi fere duodecimi est. Jidem codices etiam subRemigii nomine Commenlarium in Pentateuchum ostentant hoc initio : Deuterononium lex secunda dicitur; etc; id quod in Paumgartenbcrgensis mo- nasterii ord. Cisterc. in Austria codice, ssculo ta- men xiv vix antiquiore, quoque observavimus. Ve- rum in opus non Remigii Antissiodorensis, sed Ra- baniMauri archiepiscopiMonguntini,intercujusex-

exaratum, ad cujus etiam fidem nostram editionem prfficipue adornavimus. CaBterum ipsum Remigii opus grave, succinctum ac elegans est, omninoque ad eum modum compositum quem in Commenta- rio Remigii in Psalmos dudum Sixlus Senen- sis observavit,nempe in quod Remigius ita veterum Patrum sensa transtulerit, ut tamen etiam quaedam de suo adjecerit, idque pro more sfficuli sui, quo usus antiquiorum scriptorum commentariaexpilan- di late obtinebat. Nuntiatum non ita pridem publice fuit esse quemdam eruditum inltalia virum,quiRe- migii nostri Commentaria in pIero3que omnes divi- nae auctoritatis libros feliciterdetecta prelo apparet; quod ut verum sit ex animo optamus. IJIud omnino

cusa opuscula etiam prostat, essc postea deprehen- p certissimum est adm. R. P. Felicem Wyrtenberger,

dimus. Itaque, eo praetermisso, ad edendum solum Remigii Commentariorum in Genesim operam con- ferre visum fuit. Quo in labore maxime mibi profnit adm. RR. PP. Adalberti Dtisll ascetae Tegernseensi.o etPetriOberhuebersuperiorisGarstensishumanitas, qua ille integrum opus ex cleganti sui monasterii codice exscripsit, hic vero alterum e sua bibliotheca

doctissimum ex ordine Servorum beatff'. Mariae Virg. virum ,nunc totum in eruendis gravissimis et elegan. tissimis Herrici monachi Antissiodorensis homiliis versarii ; quod eo libentius hoc loco commemoro, quod ejusdem Herrici diligens quondamauditor et nobilisdiscipuIusRemigiusexstitit.Sed dehis plura in medium afferendi occasionem alibi nanciscemur.

REMIGII

MONACHl S. GLiRMANl ANTISSIODORENSIS, ORDINIS S. BENEDICTI

OPERUI PARS PRIIA. - EXEGETICA.

COHHENTARIUS IN GENESIU

Erutus ex ms. codice inclyti monatfterii Garstensis ordtnis S, Benedicti in Austria a P. Ber^ nardo Pez, collato cum codice Tegemseensi ab adm, R, />• P. Adalberto DOstl, ejusdem loci asceia Benedictino,

IN DEI NOMINE

INGIPIT EXPOSITIO REIIGII 8UPER RRESITH,

IDEST, SDPER GENESIM.

(a)De5t(imu«vocabaturepiscopu8quidamfamiIia- C Suggillationet id est reprehensione. Tunc enim

ris et amicus beati Hieronymi,ad quem scribit hanc praefationem.

Prmfatio Latine, prologus vel proaemium Graece di- cilur, id est breviatio. Ymen Graece, Latine dici- tur via.

PrsesagiOf id est, praedivinatione vel signo futu- rorum.

Sortitus est nomen cum Daniele^ qui et ipse vir desideriorum appellatus est; et sicut ille desiderabat praBScire futura,6ic iste desiderabat notitiam habere Scripturarum.

Pentateuchum, Penla, quinque, teuchum [librumj, id est, quinque Hbros Moysi.

Obtrectatorum, id est, invidorum.

omnes LXX legebant, et magna veneratione susci- picbant.

Aoya pro veteribus cudere, id est, Hebraicam ve- ritatem pro veteribus, id est LXX Interpretibus.

Ita ingenium quasi vinum probantes, Sicut enim vinum probator nare vel gustu, sic illi probabant ingenium, cum dicebant Hieronymum in reprehen- sione LXX hoc facere.

Portione^ id est pro vili.

Pro paupertate mea. In alia enim praBfatione dicit quod in tabemaoulo Dei alii oiferrent aurum, lapi- des onychinos, byssum, coccum et purpuram ; sibi vero sufflcere, si saltem pilos caprarum offerret. Hanc dicitvilem portionem humilando se,icum ta-

(a) Deest in codice ms, textus pradfationis S. Hieronymi ad Pentateuchum, qa« ezponitar in sequentibas*

53

COMMENTARIUS IN GENESIM.

U

xnen ipse magna offeret in iabernaculo Dei, boc est in Ecclesia.

Ediiioni arUiqufe, id est, translationi LXX.

Theodotio Judseus fuit,qui transtulit divinas Scri- pturas,sed in multis erravit judaizans.lllius transla- tiooem Origenes immiscuit translationi LXX.

Proprium syntagma^ id est compositiunem.

Si, inquit, omnia colligerem qux in Evan^eliis vel Epistolis inveniunlury et quse sunt in LXX, proprium librum possem conficcre. Multi ignorantes hsec in He- braica scripta non esse verUate, secctantur lietira' menta apocryphorum, Apocryphon dicunt Graeci se- cretum, Inde apocryphi dicuntur libri qui nullam habent auctoritatem et non sunt in publico iegendi. Inde apocryphariuSflegatus secretorum. De^tram^n- to,id est,vanitates,vel insanias et ineptias.Lira quip- pe sulcus dicitur aratri.Hinc deiirare dicuntur bo- ves cum exorbitant. Inde dicimus deliros bomines insanos, exorbitantes a ratione et sensu.

Hiberas nasnias, id est Hispanicas vanitates. Pro- prie nxnix sunt, qus super tumulos mortuorum Bcribuntur, quibus nihii vanius.

Libris autheniieis, id est autoritate plenis.

Ptolom^eus rex ^gypti. Hic unius Dei cultor exstiterat, edoctus ab Aristfleo philosopho Platonico. iMcunt ergo Judsei ideo LXX tacuisse mysterium sancts Trinitatis,ne Ptolom8Bus,qui unius Dei cul- tor crat, deprehenderet divinitatem Patris et Filii ; et ideo non errando, sed prudcnti consilio hoc fecc' runt

Nescio quis pnmus auctor constrtixent mendacio suo septuaginta ceilulas .^/exam/rue.Alexandria me- tropolis est iEgypti. Refert autem Josephus quod Ptolomseus rex miserit nuntios cum magnis mune- ribusad sacerdotem Judaeorum,et rogaverit eum ut libros divinarum Scripturarum faceret transferri de Hebraeo in Grsecum, quia ipse Graecus erat, et He- braeam lioguam ignorabat. Tunc ille misit ei LXX

(a) Ita cod,

[b) Ambo cod.9 Prothesiphontem, hic et inh*a.

A viros peritissimos. Qui venientes AlexandriHm iil una basilica congregati,transtulerunt Scripturas dd Hebraeo in Grsecum, conferentes ad invicem. Sed illi qui LXX nimium venerabantur, conflxerunt per singulas cellas divisos fuisse, et Spiritu sancto di- ctante eadem scriptitasse.

Yllepictec (a),id est pratector fidelis, qui protege- bat Ptolomseum sapienti» sus scuto.

iVijt forte puiandus est Tutlius oeconomicum, id est dispensatorium, quia oeconomos diciter dispen* sator : quem librum transtulit Tuilius de Grsco in Latinum, non tamen prophetavit, quia interprety non vates fuit.

Platonts Pyihagoram [Protagoram]. Piato soripBit librum quem Pythagoram appellavit,quia ad Pytha- n goram philosophum et amicum suum scripsit.Uune transtulit similiter Tullius.

Et Demosthenis pro Ctesiphonte{b) . Demoethenes Gra. CU8 rhetor fuit, qui scripsit librum pro CtesiphoD- te, eo quod ante Gtesiphontem eum scripserit.

Historia, Historia dicitur apo iu historin, id est a videndo. Distat inter historias et annale8,quiahi- storiffi 8unl earum rerum quas videmus vel videre possumus,annalesveroearum quas non videmus.

Inter spiriialia ctiarismata, id est dona vel gpra- tiam Spiritus sancti.

In Aposiolo, videlicet Paulo, ubi commemorat dona Spiritus,dicens : Quosdjam guidem dicit aposto* tos,alios prophetas, etc. In quibus charismatibus ul- timum pene gradum interpretes tenuerunt; et hoo in ejusdem Pauli apostoli Epostola reperitur,ubi dl- G cit : Atii datur per Spiritum sermo sapientise, etc. usque dum concludit dicens : Alii genera lingtiarumf alii intepretatio .sermonum,

Et emendatiora sunt exemplaria Latina quam GrsS' ca, Grxca quam Hebrxa. Unaquaeque enim {c) res» quo frequentius transfertur, eo firmius emenda- bitur.

(c) In cod. Garst. deest enim.

INCIPIT TEXTUS BRESrTH*.

CAPUT PRIMUM. D

Vers.l./n principio creavit Deus coelum et terram, Auctor hujus operis, sicut sancti doctores tradunt, cognoscitur fuisse Moyses qui per revelationem Dei mundi creationem cognovit, qui tamen more Scri- ptnrae de se quasi de alioloquitur.ln principio hujus voluminis philosophi conrutantur,qui de mundi crea- tione conati disputare, sicut Plato, qui tria dixit esse principia, Deum videlicet, exemplar et mate- riam,et Deum non quasi auctorem ex nihilo cuncta crea8se,sed quasi opiflci in rebus creandis materiam acyutorium praestitisse. Aristoles autem duo dixi

(a) flic tituluB ibidem desideratur.

esse principia,materiam scilioet et 8peciem,tertium quiddam nescio quid volens dioere operatorium ap. pellavit.Quorum erroribus obvians Moyses utpote a Deo electus veritatem dicitur demonstrasse, osten- dens Deum cuncta simul ex nihilo formasse, non quidem in tempore,8ed in initio temporis dicens : In principio, et subauditur : lemporis, patet procal dubio tunc tempus coepisse quod antea mlnima erat.

Creavit enim ccelum et teram, Ccelum non istad visibile Hrmamentum accipere debemus, sed illud empyreum, id est igneum, vel intellectuale coslam

95

REMiail ANTISS10D0REN8IS OPP. PARS I. — EXBGETICA.

S6

quod non ab ardore,«ed a splcndore igncum dicitur, A quod statim ropletum est angeHcis spiritibusde qui- bus in Job dicitur : Cumine laudarent simul aslra maiutina el jubilarent omnes filii Dei {Job. xxxviii, 7). Et nota tria hic clementa commemorari. Nomi- ne enim coeli aerem collige,nomine terree ipsam ter- ram,et ignem qui in ejus visceribus latet. Quarti ve- ro eleraenti,id est aqud3,in sequentibus fit comme- moratio.

Vers. 2. Terru auiem inanis et vacua, Id est, in- utiiis, infructuosa el iacomposita.Omnia enim ele- menta commista crant et confusa,et totum hoc aeris spatium quod est a terra usque ad crelum plenum erat aquis.quse tamen non erant ejusmodi qualitatis oujus nunc sunt, scd in modum nubium tenues^ quam qualitatem adhuc illo; supercGelestes aqusB re- «^ tinent. Spirilm Dei ferebatur super aquas. Sicut mensvel sapientiaalicujus artificissuperfertur operi quod facturus est,ut quomodo vult ita illud faciat : itaet Spiritus sanctus superferebatur, praeordinans et quasi disponens quid,qualiter facere vcllet.

Vers. 3. Dixit Deus. Non voce carnea, nec motu labiorum, sed dixit, id est, voluit. Vellc enim ejus dicere est. Unde scriptum est : Dixit^ et facta sunt {Psalm, cxLviii, 5). Vel etiam dixit, id est, Filium genuit perquem omnia facta aixni.Fiat lux.Lux di- citur a luendo, id est a purgando tenebras. Lux autem illa non ejusmodi erat quse nunc est so!c su- perpo8ito,8ed qualis esse solet vcl ante solis orlum, vel post ejus occubitum.

Vers. 4. Et vidit Deus lucem^ quod esset bona. Non p

quod tuncprimo vidcritin cujus pra?sentia semper

hoc fuit : sed i;tVft7,id est nobis videri voluit lucem

essebonam. Et divisit lucem a tenebris, Tenebraa a

tenendo dictae sunt, quia tenent oculos ne videunt.

Utrumque autem fecit Dcus et lucem et tenebras,

Bcilicet ut in luce operarentur homines, et in nocte

requiescerent. Ergo ct tenebrt-e opus Dei sunt.Unde

in hymno trium puerorum in quo omnis creatura ad

benedicendum Deum invitatur, otiam tenebraecum

luceponuntur.AIIegorice quod dictum est : inprin-

eipio fecit Deus coelum el terram, nomine principii

Filium Dci non incongrue possumus accipere,sicut

ipse de se Judaeisdixit : cyo principium qui et loquor

vobis Joan. (viii, 28). Deum eriim Pater principium

est, sed non de principio, quia a Patre non factus

nec creatus, sed genitus est : pcr quod principium D

Deus Pater coelum ct terram creavit, id est coele-

ites et terrenos.Per coclum enim ccclestes sive coo-

lestem vitam ducentes : per terram vero terrenis

negotiis inhiantes signantur. Qui utrique per prin-

cipium croati sunt, quia nato Jcsu Christo patuit

qui essent coelnstes, quique terreni. Terra vero erat

inanis et vacua. Id est, corpus humanum inane a

meditdtione coelesti, vacuum a fructu bonse opera-

tionis. Et tenebrx erant super faciem abyssi. Quia

nfidelitatis tcnebrx ct ignoran tiae abyssum humani

cordis operiebant.Spzn7tt5D<;i ferebatur super aqnas.

Quia divina prfflscicntia super fluida et infructuosa

corda hominum fcrebatur, prsevidenR et disponens quorum corda digne posset inhabitare. Fiat lux, Lux vocabulo fides accipitur. Bene ergo lux prima die factaest, quia primo mandato legis fides com- mendatur cum dicitur : Audi,IsraeI, Dominus Deus tuus Deus unus est.

Vcrs. 5. 'Factum est vespere et mane dies unus. Per mane initium fidei : pevvesperam vero perfectio bonse operationis intelligitur.Cujus diei mane in ve- speram deducitur cum initium fidei completione bonae operationis perfioitur.

Vers. 6. Fiat firmamentum in medio aquarum. Quo scilicet flrmamento aquae superiores divisae sunt ab aquis inferioribus,et illa pars superior in modum crystallini lapidis congelata est,caBtera vero inferior jn mare redacta cst. Et hoc quidem secunda die actum est, cujus diei opera minime bona esse di- cuntur, sicut cajterorum dierurn ubi dicitur : ndil J)eus, guod esset bonumy non ideo quod bonum non sit quod factum cst, et pulchrum, sed propter bi- narium numerum, qui est transgressio unitatis et malam habet significationem. Unde et eum sancti Patres discordiae dedicaverunt.lpseetiam bigamiam significat.In ejus etiam significatione bina animalia de immundis missa sunt in arcam.

Vers. li. Germinet terra herbam virentem et li- gnum pomiferum. Omnia perfecta a Deo cognita sunt. Unde homo in perfecta aetate creatos est, et arbores cura foliis suis simul et fructu. Hinc etli- gnum pomiferum dicit habens unumquodque semen- tem. Haec sementis est frugum et arbonim : se- men vero hominum,et animalium seminium vel se- mentum exordium cujuscunque roi.

Vers. 14. Fiant luminaria in firmamento cceli, Luminaria solem, etlunam, et caeteras stellas acci- pimus. Verum sol et luna et septem planetae non sunt in firmamento positac sed in aethere pendent : ideo in firmamento positae, dicuntur. Et dividant diem ac noctem. Sol diei praeest, luna nooti. Sint in signa. Hoc, vel propter terminum Paschalem dicitur,quia luna signum est Paschalis termini qui non nisipost quatuordecimamlunam celebratur,ve1 quia sidera signa sunt navigatibus per mare vel iter agentibus per Libyam ubi vestigium itineris ad motura vcnti dissipatur.Luna apud Haebraeos tribus nominibus nuncupatur, Lare, Lavana,Mavors. Lara vocatur a numero dierum mensis : Lavana a candi- ditate : Mavors a defectu, qula deficit singwlis men- sibus.

Vers. 20, 21. Reptile animx viventis, Reptilia pisces hoc loco accipc. Mutabilem animam fVulg., motabilem a/^.j dicit animalium ad comparationem hominis. Quia licet mortalis sit homo ad compara- tionem Dei, tamen immortalis est ad comparatio- nem csterorum animalinm^qua parte imaginem Dei retinet.

Vers. 26. Faciamus hominem ad imaginem et <t- militudin^m nostram. Cum caetera jubendo fecerit, quasi maximam rem facturus Deus et cunctis qxim

89

COMintNTARIDS IN GGNBSIM.

R«

feeerat pr»rerendam,qQa8i quodam concilio dicit ; A. ptur». Quod apte praflgurabant vectes illi qui in

Fiicuimu^.Quod,licet quidam ad angelos referen- dum dicant, melius tamen ad sanclam Trinitatem refertur.

Vers. 37. Ad imaginem et similitudinem suam, /mago dicta quasi imitago.Distat inter imaginem et similitudinem.ilmagoest inrationeetin immorta- litate: similitudo vero in morum sanctitate etjustifl- catione. Similitudinem itaque peccando perdidit : imaginem non amisit, Nec audiendi sunt qui di- cunt hominem in corpore Dei imaginem hahere. Hanc enim potius cum animalibus communem ha- bemus, quia.quomodo ea quinque sensus corporis babent,ita et nos. In anima quippe vmaginem Dei babemus. Quod Deus in majori roundo,hoc anima

quatuor arcs circulis positi nunquam inde abs- trahebantur {Exod. xxxv). Per quatuor quippe circulos^totidem Evangeliorum volumina praBflgu- rantur: per vectes, doctores,in quorum cordibus portatur arca, id est lex divina. Nunquam ergo vectes a circulis arcsB auPerebantur : quia praedi- catores doctores nunquam habere debent vacuam meditationem legis Dei.

Quinta die produxerunt aqu» reptile animas vi- ventis Per haec animalia,qude ex aquis sunt for- mata et vivunt in aquis, signatnr ordo baptizato- rum,qui vclut pisces,sine aquis baptismatis Chri- sti vivere jnequeunt. Volatile nihilominus typum retinet sanctorum, qui penna virtutum et con-

incorporenostro.operatur.Unde et microcosmos g ^emplationis ad coelestia festinare contendunt

GrsBce vocatur,id est minor mundus. Deus enim extramundum positus non excluditur,intra mun- dum includitur,et prssidendo sustentat, et susten- tando praesidet,et circumdando implet,et implendo circumdat. Sic et anima nec extra corpus posita excluditur a corpore,nec intra corpus includitur, sed ubique tota,ubique integra. Masculum et femi- nam, Non utrique uno tempore facti sunt per spe- ciem,sed in praesentia Dei cuncta simul facta esse dicuntur. Unde est illud : Qui vivit in setemum creavit omnia simut (Eccli. xviii, 1). Mystice firnia- mentum sanctam signiflcatScripturam,sicutin rjus rigniflcatione in Apocalypsi dicitur .' et caslum re- eetsit sicut liber involutus (Apoc. vi, 14) : aquae

Per jumenta, quce sexta die creata sunt, dooto- res nc quilibet ecclesiastici viri exprimuntur, qai minus valentes adjumento suae praedicationis in fl- dei flrmitate corroborant. Bestix vero praesignant potentes vel superbos qui, more bestiarum, in quoscunque suas crudelitatis saevitiam exhibent. Vev serp€ntes,(\\n hoc m loco in bonum accipiun- tur, sancti designantur prudentes et astuti caven- tes dolos diaboli,quibus Dominusdicit : Estote prU' dentes sieut serpentes {Matth. x, 15).

Hao ipsa die factus est homo, id est, Ghri- stus per Vlrginem natus est secundus Adam, qui primi hominis peccata tolleret.

Possunt tamen haec sex dierumoperaad totidem

multae populi sunt.Tuno ergo flrmamfntum inme- saeculi aetates referri. Prima itaque die fecit Deus dio aquarum factum est quando Scriptura divina ^ lucem. Hac ipsa aetate creavit hominem rationabi- populis innotuit.Aquae quidem super flrmamentum significant angelioas catervas quae bene super fir- mamentum esse dicuntur,quia, Deum semper prae oculis habentes,non indigent legali institutione ne-

qae evangeliois praeceptis. Quae vero sub flrma- mento sant aqaae,homines signiflcant qui diviuis edocentur praeoeptis^sine quibusad cceleste regnum pervenire nequeunt.

Tertiadiecongregataesunt aquas in locum unum et apparuit arida. Per aridam signiflcantur corda electorum sitientia aquam baptismatis et fontem doctrinae coelestis. GoUectis ergo aquis in unum, id est reprobis separatis a justis, apparuerunt san- cti, divisi ab amaritudineinfldelitatiset inconcussa fidei firmitate roborati. B

Quarta die facta sunt luminaria in firmamento. Per firmamentum, sicut diximus, sacra Scriptura non inconvenienter accipitur : per luminaria vero evangelistaSydoctores et praedicatores intelligimus, qni illuminati Spiritus sancti gratia alios ad lu- oem fidei sua praedicatione convertunt.Qualibus per Petram [Paulam] dicitar : In medio nationis pravx et perversx inter quos lucetis sicut luminaria in mundoverbum vit3Bcontinentes{Philip. ii, 15, 16). Bene autem luminaria in flrmamento posita vel constituta, illi semper inhaereant : quia doctores d«bent contemplari et cohaerere sacrosanct^ Scfi-

lem ad similitudinem suam. Quasi enim homo lax vocatur ad comparationem animalium irrationabi- lium, de quo dicitur : Erat lux vera quse illumintA omnem hominem {Joan,, i, 9). Divisit lucem a te- nebrisin hac die; quiahac aetate fllii Dei, id est, fllii Seth separati sunt ab impia generationeCainy cujus vespera fuit multiplicata iniquitas hominum ideo ut ioduceret Deus diluvium.

Secunda die factum est flrmamentum : qaia hac aetatate arca in diluvio enatavit,et omni genere ho- minum damnato, solae octo animae in ea salvatas sunt : cujus vespera superbia fuit prassumptio,quia homines voluerunt asdiflcare turrim, et linguaram confusio facta est.

Tertia die congregatae sunt aquae : quia hao aetate separatus est populus Dei per Abraham a caeteris nationibus, et illis congregatis vel conclusis in amaritudine et volumine peccatorum, isti in cul- tu unius Dei solidati sunt, ut herbam virentem virtutum germinarentetfructum bonorum operum proferrent ; cujus vcspera fuit in perditione Saalis et Jonathee in monte Gelboe quando ab Allophylis interfecti sunt.

Quarta die facta punt luminaria : quia qaaurta aetale dignitas regia splenduit in David, et in Sa- lomone et in caeteris rcgibus et prophetis qui maxi- me hac aetate fioruerunt. H^Jas vespera fuit in

80

REMIQII ANTISSIODORENSIS OPP. PARS I. — EXEGETIGA.

60

Sedechia quem rex Babylonis muUavit oculis.ever- sa Jerusalemet destructotemplo,transtulit in Baby- lonem.

Quinta die ex aquis producta sunt animalia : quia hac aelate populus Judaeorum intergentes ve- lut in aquis captivus versabalur,et tamen a cultu Dei non rccedebat. Multum etiam jam sancti quasi aves per conlemplationcm ad ccBlestia sublevaban- tur,sicut Jeremias, Ezecbiel, Neemias, etc. Cujus vespera fuit inlidelitas et maximum peccalum eo- rum qui Christum sibi repromissum videntes reci- pere noluerunt.

Sexta die homo factus est. Hac aetate natus est Christus per virginem. Qui preelatus est bestiis terrffl et piscibus maris et volatilibus cgdH : quia omnes gentes jugo fidei suae subjecit. Cujus aetatis vespera flnis erit saeculi.

Septima die requievitDeus :quia septimaaetas est animarum requiescentium in Christo et exspeclan- tium generalem corporum resurrectionem.

CAPUT II.

Vers. 4. Istx generaliones cceli et terr^. Recapitu- latio est creaturae Dei. Generationes coeli et terrae appellat ornatuseorum.Ornatus cceli sunt angeli et sidera: ornatus terraehomines et jumenta ; arbo- pum et florum varietates. In die, Id est in tem- pore. Diem hic posuit pro tempore sicut Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce dies salutis ! Hoc in loco evanescit error philosopborum : qui dixeruntmundum Deo esse coaeternum^vel etiamsi a Deo et sine initio factus e8t,eum tamen ex materia non a Deo creatum constare dixerunt, quod tamen utrumque effluit^cum dicitur : In die fecit ccelum et ten*am, Cum enim dicit ; in die, ostendit eum non esse coaelernum Deo.Cum vero addit : fecit caslum et terramj mundum a Deo conditum manifestat. Si vero diem pro una die acceperimus po8itam,secun- dum illumsensumintelligendumest quem propheta dicit: Qui vivU in setemum creavit omnia simul{EC' Wi. XVIII, 1). Juxta quem intellectum B. Gregorius dicit:((Rerum natura per substantiam simui creata est, sed per speciemsimul creatanon est. »

Vers. 5. Omne virgultum, antequam oriretur^ et omnem herbam, antequam germinaret, Quod dicit : antequam germinaret aut oriretw\ patet -profecto non eo modo,quo nunc arbusta et herbae ex semine vei ex radice proferuntur, aut humana industria proveniunt,tunc procreata esse,sed subito ad nu- tum et jussionem Dei erupisse cum foliis et fructu omnique perfectione. Non pluerat super terram,Roo ad superiora refertur. Non pluerat quidem ut ex provecta scilicet pluviarum nascerentur frutices et herbae.Quomodoet enim plueret,cumomne spatium aeris plenumesset aquis tenuissimisin modum ne- bul8e,sicutjam supradictum est? sed ex quo aquae lllaB collectae suntin unum,et apparuitarida,usque ad diluvium piuviae minime leguntur fuisse.

A Vers. 6. Sedfons ascendens e terra universam ejus superfi^iem irrigabat. Fons autem ille, vel per oc- cultos meatus terras decurrens ascendebat ad irri- gandam terrac superficiem, more Nili fluminis qui alvei sui nfetasprogrediens irrigatplanaiEgypti: vel etiam irrigans universam superficiem terrae, non quo omnem terrae superficiem operiret,sed rivatim more fluminum per diversa loca dirivaretur. Vel quod melius placet more sacrae ScripturaB,singula- rem posuit pro plurali, vcl fontem pro fontibus, sicut muscam pro muscis, ranam pro ranis, Aut etiam fontem propteruniversitatem omnium aqua- rum quae simul sunt et quasi unus fons in matrice abysso. Vers. 7. Formavit Deus /lorwtn^w.Cavenda est hic

P paupertas intellectus humani ut cogitemus Deum manibus operatum fuisse hominem et labiis carneis locutum,aut tale a1iquid,quod nefas est de Deo co- gitari. Deus enim spiritusest,et ideo nondistingui- turmembris nec gravatur moiecorporis, ut de illo aliquid carneum cogitemus vel inteliigamus. Sed quod dicit : formavit hominein ex limo, id e»t vo- lendo et jubendo extra produxit. Et inspirav U.iiuod dicit : spiravit, non iatelligendum est, quod hunc corpulentum aerem hominisufflaveritvel immiserit sed inspiravitf id est, animavit eum vita rationali, quod in sequentibus spiraculum vitse appellavit. Ad comparationemenimcaeterorumanimaliumquorum animaemoriuntur,homo rationalemanimam sortitus est.Unde et Graeci difTerentiam facientes animalium qus tantumsine rationevivunt zoa vocant,quia zoe

C vita dicitur: quae vero rationis participantur psy- chica(a),quiapsycheanima.In faciemautem hominis spirasse (dicitur), quia in capite maxime omnes sensus vigent,horum uno, id est tactu, per omne corpus diffuso.

Vers. 8. Plantaverat parvdisum voluptatis a prin- cipio. Id est hortum voluptatis. Graece enim paradi- sus liorlus. Hebraice Eden vocatur. A principiOj id est in initio,remotis aquis a superflcie terrae et in unum coIlectis.Ubi autem nos habemus : Paradisum aprindpio, quidam codices habent ; Eden ad ortum ex quo possumus conjicere paradisum in Oriente situm. In quacunque autem orbis parte sit,scimus eum terrenum esse,etinterjecto Occano et montibus oppositis a nostro orbe longe remotissimum. Est

n enim in altissimo loco situs pertingens usque ad lunarem circulum. Unde etilluc aquae diluvii mi- nime pervenisse dicuntur. In quo posuit hominem^ Ex quo quod, positus in paradisum homo dicitur, datur intelligi non ibi fulsse conditum, sed in hac nostra mortali terra,quia, divina praescientia,illum peccaturum etob boc ab illasancla terra in banc convallem miseriae propellendum.

Vers. 9. — Produxitque dehumo.^uhBxx&xiuvpdSB,' disi. Ligtium vitse et reliqua. Lignum vitae species arborisfuititavocato,qaod naturaliter hanc virta-

(a) Cod. Garst. Y^ Psiche. Gop Teg,partic,Psiche quia^ etc.

61

COMMENTARIDS IN QENESIM.

M

tem sortitum est» ut si quis ex eo fructum comede- A. malum quod mente cogitat operibus ezsequitur.

ret perpetuasolidifate firmareturet beata immorta- litate vestiretur, nullis deinceps infirmitatibus vel anxietatibus deprimendus,nullasenii lassitudine vel imbecillitatedeterendus.Lt^tim Biuiem scientix boni ^mo/t* nulliusarboris certa species credendaest^sed in posterum ventura nomen ejud inditum fuit ex qualitase scilicet obedientis vel inobedientiae, qucB obedienti scientiaboniexisteret : inobedientiavero, mali ao per boc peccati nervum incurrenti scientia mali fieret. Obedientia autem sola virtus est qusB bominem Deo conciliat, sicut e contra tumor, id est inobedientia, longe a Deo separat. Quid enim aliud est inobedientia quam nolle subdi Deo, sed suffi velle esse potestatis ?

Menstruata est quse alienam carnem non tangit, sed propria fcedatur. Signiflcat peceatricem animam quse malum quod cogitat nequnquam eifectu explet. Unde non extrinsecus quasi aliena carne fcQdatur, sed intrinsecusvelutpropria carne suis cogitationi- bus inquinatur. A quo uno et singu4ari fonte quaiuor flumina cmergunt, id est, ab ipso procedit doctrina quatuor Evangeliorum, vel quatuor virtutes quibus prspollet Ecclesia.

Vers. 15. Posuit hominem in paradiso^ ut operare^ tur et custodiret. Opus illud non ad laborem vel laa- situdinem fuit, sed potius ad delectationem : sicut videmus plerumque bomines quibusdam operibus delectari, a quibus si interdicantur non modice con-

Vers. 10. Et fluvius egrediehatury qui dividitur in p tristantur. Et custodiret itlum, Non a furibus, quia

quatuor capita. Nomen uni Phison. Qui interpreta- tur oris mutalio^ qui exiens de paradiso et in no- strum orbem discurrenspulchritudinemet amceni- tatem su» mutat speciei. Ipse est enim Ganges.Qut eircuit omnem terram Evilath, Id est, Indiae trabens aureas arenas. Evilath pars est Indias, dicta ab Evi- lab filio Jectan fllii Heber,a quo Hebrsei dicti sunt. Habent autem baBc flumina certos ortus. Pbison au- tem in Gaucaso monte oritur : Geon juxta Atlantem MauritaniaB : Tygris et Ephrates in Armenia.

Vers. 12. Ibique invenitur bdellium, Bdettium enim arbor est aromatica magnitudine olivaB, folio robo- ris, odoro caprifici, ejus lacryma vel gummi est lucida et subalba veluli man. Unde in Gxodo dicitur: Erat autem man quasi semen coriandri albi, colorem

tunc temporis nulli erant, sed sibi custodiret ut in eo delectaretur.

Vers. 17. Moi te morieris. Non de morte corporis dicit, sed de morte animae. Non enim statim ut co- medit mortuus est corpore, sed in anima perpecca- tum. Sed propter mortem anima, id est peccatum, subsecuta est postea suo tempore mors corporis, id est pcena peccati.

Vers. 18. Faciamus ei adjutorium, Id est, femi- nam ad procreandas herbas et arbusta, non autem ut illa filiorum procreatiotalis esset qualis nunc est, scilicet ut ubi filii mortuis parentibus succederent, sed potius ut parentes videntesfilios ex se natos las- tarentur,et cum illisdiu feliciter vivendo exspecta- rent illum beatum statum et vitam angelicam, ad

hahens bdeltii (Exod. xvi, 31). E^ tapis onychinus. C quam transferendi erant finito saBCuIonon permor-

Onyches Graece unguis. Hioc Onychius tapis albis maculis intertinctus ad similitudinem humani un- guis.

Geon ipse est Nilus qui per Mauritaniam currit. Interpretatur autem prseruptus vel prxruptiOy qui ex altissimisrupibus (a) praBcipitatus adeo validumso- num reddit ut incolas suos surditate damnet. Lo- CU8 autem a quo elabitur, Cataduppa vocatur.

Tygris per Armeniam currit. Et dicitur Tygris a bestia velociasima quam imitatur velocitate sua.

Euphrates interpretatur frugifer, eo quod terram quam prasterlabitur frugiferam reddat.

Allegorice autem paradisus praBsentem signifloat Ecclesiam, quaB recte hortus deliciarum dicitur,dum

tem, sed perquamdam divinae imitationem virtutis. Impleto namque omnium eleotorum numero,ubi nul- lus reprobus nasceretur, gustarent omnes de ligno vitae, et sic ab isto jnedio statu transferrentur in illum beatum statum ubi jam nec velint neo possint peccare.

Vers. 19. Formatis igitur^ etc Superius ex aquis volatilia progenita dictum est.Nuno vero dicit eterra simul caeteris animantibus esse formata : quod du- plioi modo solvi potest, ut vel subaudiendum relin- quatur, cum dicit : formatis de humo animantibus terrae et volatilibus cceli, subaudis, de aqua forma- tis : vel universaliler terrae nomine comprehendan- tur et aquas quaB in terra sunt, sicut et in psalmo

nobisin easpiritales deliciaeadministrantur.Lt^num n Propheta simul cum lerracomprehendit etiam quae

vitse in medio paradisi Ghristus est in medio Eccle nae^de quo per quemdamsapientem dicitur : Lignum vUae est his qui apprehenderint eum (Prov. iii, 18). Ipse est etiamfons, qui de Patris substantiadescen- dens ad irrigandam suam Ecolesiam sanctam venit. De quo per prophetamZachariam dicitur : Eritfons paJtens domui David in obtaiionem peccatoris et men" struatae (Zach. xiii, 1). Domus David sancta est Ec- olesia, cui, id est, ad cujus salutem patet fonsy id est Christus, in ablutionem peccatoris. Peccator est qui

in aere et in aquis constant, dicens : Laudate Domi' num de terra, dracones et omnes abyssi^ ignis^ grando, niXy glacies, spiritus procellarum (Psal. cxLvin, 7, 8), etc. — Et adduxit eam ad Adam. Non sicut pastor minans gregem suum, sed adduxit, id est nutu suae dispositionis venire fecit, sicut et in diluvio ex uni- versis amantibus in arcam congregari fecit. Omne quod vocavit Adam^ ipsum est nomen ejus. Hebraice Adam rebus omnibus nomina imposuit. Sed facta divisione Iinguarum,singui(egentes aecundum pru-

(a) In cod. Garst. deest rupibus.

03

REMIdll ANT1S8IODORENSI8 OPP. PARS L~EXBOETICA.

64

prietatem et plaoitum saum universa vocitaverunt. A instigaretur.Sed sicut nos oculum bacillac sine Is-

Ideo autem Duminus cuncta animanlia venire fecit ad Adam,ut ex suo arbitrioeis nomina iniponeret, ut per boc cognosceret quia charior et dignior aiiis rebus baberetur cui talis potestas a Domino conce- debatur.

MysticeAdamChristum significat, qui de sinu pa- ternasmajestatis descendcnFhominibusvisendusap- paruit. Qui universsB creaturaj, id est hominibus, quos regenerando in novam transtulit crealuram, nomenimposuit, quiaeos ex suo nomine Christianos vocari voluit,8icut per prophetam dictumcst iServos suos vocabit nomine alio (Isa, lxv, 15).

Vers. 21. Immisit Dominus soporem in Adam, et tulit unam de costis ejus, Nunquid vigilaote Adam

sione aliqua vel petulantia volvimus,veI sicut digi- tum protendimus, ita membris genitalibus non ad djclectationem, sed ad gignendam prolem uteremur. Bene ergo dicitur : Non erubescebant quodnudi es- sent, qui meliusveste innocentidB et immortalitatis jucunditate vestiebantur.

CAPUT III. Vcrs. 1. Sed et serpens ernt callidior. Sive sapien- tiory sicut Theodotion dicit, non quidem per sni na- turam,utpote 'lui animamr&tionalemnon habetqu» capax est sapientiae, sed quia plenus erat daemoniaco spiritu,quod scilicetveluti quodamorganoipse spi- ritus nequam utcbatur. Ergo illa calliditas vel sa- pientia non erat serpentis, sed dsemonis qui pcr ser-

sinedoloreDominuscostamejusauferrenon potuit g pentemloquebatur.sicutsolentloqui perenergume-

quam eo dormienteabstulis8edicitur?Potuit utique Sed hoc in mysterio potius fuisse credendum est, ut inprincipio mundi preefiguraretursacramentumDo- rainicaepassionisquod suo tempore, id est,in novis- Bima Sfficuli setate futurum erat. Nam dormitio Adae mortem Christi significat in cruce.Quo in cruce pen- dente, mysteria sanguinis et aquae de ejus laterepro- Quxerunt, quibus sancta constat Ecclosia et unde roboratur.Unde et bene dicit : non formavit costam, sed iedificavit ; quasi domum Kcclesiae prfflsignans quaB ex vivis et electis lapidibus aedificatur. Et quod Buperius dixit breviter : Masculum et feminam crea- vii eoSf nunc apertius exponit quomodo ipsam femi- nam creaverit :

nos vel lanaticos et vates daemoniorum : ipse vero serpens ea quae loquebatur ignorabat, sicut energu- meni ea qucP per illos malignus spiritus vel hostis loquitnr ignorant.Proprium est malignispiritus,ut, quemcunque invaserit, ita eum pondere suae infesta- tionis deprimat,ut inteliectum omnem et rationem ab eo auferat, et horum quae loquitur penitus exper- tem reddat. E contra Spiritus sanctus quoscunque 8ua dignatione idoneos iecerit et sui gratia repleve- rit, videntes, hoc est intelligentes faciat, uc non modo praesentia, verum etiam futura per Spiritum cognoscant. Unde et Apostolus dicit : Spiritus pro- phetarum prophetis subjectus esl (/ Cor. xiv, 32). — Cur prxcepit vobis Deus ? et reliqua Callidus bostis

Vers. 23. Hoc nunc os ex ossibus meis. Adam vi- ^y^ y^^^ mulierem interrogat, ne post prffivaricatio- densmulieremBibisimillimamexomnibus creaturis ^ ^3^ aliquam reatussuiexcusationemhabereposset.

Fortassis enim dicere posset : Oblita enim manda-

recognovit eam eicsuae carnissubstantiaformatam, vel etiam, ut B. Augustinus dicit, factus Adam in exstasi mentis et prophetias spiritu ufflatus scivit costam sibi subductam et mulierem formatam. Vo- cabitur virago. — Virago a viro est dicta, sicut et in Hebraeis 15, vir dicitur, et deinde issa derivatura,id est mulier, Ex hoc Israel etiam compositum est.

Vers. 24. Quamobrem relinquet homo patrem et fhatrem, Hunc locum exponens Apostolus dicit : Sa- cramentum hoc magnum est : ego aulem dico in Chri- slo et in Ecclesia {Eph.v, 32), ifomo ^ Christus intel- ligitur propter assuroptam humanitatem. Qui dereli- qoit Patrem, quando de sinu paterno descendens novushomo mundo visibilisapparuit,nondescrendo

torum Dei, et ideo deliqui. Quam omnimodis excu- sationem amovensmandataDei repetendo inculcat et ad memoriam reducit.

Ver». 4. Nequaquam moriemini. Dolose hortatur diabolus hominem ad contemptum praecepti Dei, ut nollet subdi Deo, sed magis suae esse potestatis.

Vers. 5. Scit enim Deus, quod, in quacungue die comederitis ex eo, critis sicut dii. Quaerunt multi : 8i Deus praevidebat hominem posse decipi, cur per- misiteum tentari ? Sed, ut beatus Augustinus dicit, non magnoi laudis esset, si bene in paradiso viveret nullo persuadente. Ut enim Apostolus dicit, non eoronabitur, nisi qui legitime cerlaverit (II Timoth,

Patrem,cumquosemperindivinitateinseparabiliter D n, 5). Et certe liberum habebat arbitrium, ut, si

mansit. Dereliquit matrem, id est, Synagogam, de qua et carnem SLSBum^sii. Adhxsit uxori suw, idest, conjunxit sibi Ecclesiam non habentem raaculam aut rugam. Et factae sunt duo in came una, id est, Chri- 8tus qui caput, et membra ipsius, id est Ecclesia, sicutipsePatrem oralpro primitiva sua Ecclcsia,id est apostolis suis, dicens : Volo ut sint unum iicut et nos unum sumus (Joan, xvii, 21).

Vers. 25. Erat uterque nudus, et non erubescebant, Quae causa erubescentiae esset in illis quos nullus motus inhonestus, nulla carnis titiliatio ugebat ? Nisi enim homo peccasset, nunquam voluptatis ardore

voluisset, resisteret tentatori. Quod si fecisset, digne utique remuneraretur. Artificiali et arguta quidem macbinatione diabolus suae persuasionis dolos composuit dicens : F.ritis sicut dii, ut, si per inobedientiae contemptura hominera subvertere ne- quiret, saltera in hoc quod fidera in eo corruraperet et eum ad idololatriam 8uaderet,victorem se gloria- retur. Si autem ad inobedientiam et comtemptum Dei illum seduxisset, in utroque victor existeret.

Vers. 6. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, Hic aperte ostenditur mulier inexcusabilis esse. Licuitenimei 8ub tali deiibera-

65

GOMMENTaRIDS IN OENESIM.

M

igno-

lione dolos advertere inimici. Consideravit enim A dine privaris. Vel, sicul B. Gregorius dicit,interro-

pulchritudinem ligni et quia suave esset ad man-

ducandura. D^dj7 rtro suo. Non quidem dicitur,

quod suaserit ei ut manducaret, sed in hoc quod

dicitur: dedity intelligitur quia suasit ad comeden-

dum, quanquam non essetopus ut suaderet, quia

cum vidit eam comedisse et minime morijipsequo-

que securus comedit.

Vers. 7. Et apertisunt oculi eorum. Quare dictura est, apertisunt oculi? Nunquidnam Deus eos in paradisum non videntes constituerat?Non utique. Sed aperti sunt oculi eorum ad concupiscentiamet cognitionem bestialis motus quem prius in se mi- nime cognoverunt. Est enim quoddam genus caeci- tatis quod Graece aorasia^ id est avidentia dicitur, qua quaedam videntur, quyedam vero non. Qua cae- ^ citate tenebantur illi duodiscipuli cumDomino per- gentes in Emmaus, de quibus dicitur: Oculieorum ienebanturf ne eum agnoscerent (Lwc. xxiv, 16). — Cumque cognovissent se esse nudos. Cognovernnt se ea3e nudos in hoc quod bestialem motum scnserunt quem antea non senscrunt. Unde et ad ficum con- dgerunt, quia fortassis,ut beatus Augustinusdicit, hanc arboremprimam postpraevaricationem repere- runt, et ex foliis ejus fecerunt sihi perizomata, id est Buccinctoria sive bracas ; et apposuerunt sibi in membris genitaiibus, circalumbos videlicet in qui- bus scmentiva vis esse dignoscitur.Gongrue autem ex foliis (lci fecisse sibi perizomata dicuntur, quas pruritum quemdam in se habero noscuntur. Signi- iicat autem pruritum carnis et incentivae libidinis

gatur a Domino, non ut Deus disceret quod rabat, sed ut ad humilitatem confcssionis illum provocaret ut quod pr.Tvaricandu doliquerat con- fitendo deleret. Sed ille peccatum suum in alium retorquere voluit, dicnns :

Vers. 12. Mulier, quamdedisti. QasiSiinhocDeum infamaret,qui ei dcderat per quam deceptus fuerat. Similiter et mulier intcrrogata in serpentem reflexit culpam, dicens : Serpens decepil me. Quo morbo la- borat usquehodiehumanumgenus.Denique serpens non inlerrogatur, quia diabolus, qui per serpentem locutus fuerat, irrecuperabiliter deliquerat. Et bene Adam primo interrogatur cui praeceptum dederat Deus, quod praeceptum per virum venit ad mulie- rem : sicut e contra pcr serpentem peccatum venit ad mulierem, et per raulierem ad virum.

Vers. 14. Et ait Dominus ad serpenlem : Quia /ecisti hoc, maledictus eris inter omnia animantia. Quod serpenti dicilur ad didbolumestreferendura. Snpra pectus tuujn gradieris. Diabolus supra pectus graditur, quiadolos et insidias portans in pectore homines decipere conatur. Unde et merito serpens vocatur, quia occulte serpit. Terram comedit, quia terrenis operibus pascitur el delectatur.

Vers. 15. Inimicitius ponam inter te et mulierem et semen tuum. Mulierem. hic Ecclesiam dicit, cui dlabolus contrarius est Semen vero mulieris bona opera sunt Ecclesiae, semen serpentis opera omnis iniquitatis. Haec est enira mulierilla,de qua Joannes in Apocalipsi dicit, quod eam draco persequeretur,

ardorem,dequabeatusAmbrosiu8dicit;«Beati,qui t volens eam devorare, postquam etiam fluvium

ligant equos suos ad vitem olivae,ad arborem lastitiae et pacis, non ad flcum, qua; est humilis ad altitu- nem, moilis ad laborem, sterilis ad fructum. »

Vers. 8. Et cum audissent vocem Domini Dei. Deus primo homini per subjectam creaturam, id est, per aogelumsubhumanaspecieapparentemioquebatur: unde et vocem Domini audisse dicitur. Nec vacat, quod post meridiem eamdem vocem percepissc dici- tur quando jani dies a calore suo frigescit : quia jam in eo fervor charilatis et lux veritatis defecerat. Unde nona hora spiritum emisit, qui sexta hora fuerat cruciflxus. Et rectc hoc ordineactum est, ut qua hora homode paradiso ejectuscst eadem illuc restitueretur.

ex

ore suo emisit (Apoc. xii. 13), quia persecutionem gentium contra Ecclesiam suscitavit. Ipsa conteret capul tuum. Id est, Ecclesia conteret caput tuum, id est, inilium malae voluntatis. antequam ad opus prorumpat. Undeet in psalmo beatus dicitur qui parvulas Babylonis tenuerit, et ad petram atliserit (PsaL cxxxvi, 9). Parvuli Babylonis est initium peccati et origo malae volunlatis. Hi sunt parvuli canfusionis qui, antequam proficiant, allidendi sunt ad petram, id est Christum.

Vers. 16. Et tu insidiaberis calcaneo ejus, In ca/- caneo finis est corporis. Calcaneo ergo diabolus insidiatur. quia maxime in fine vult homines deci- pere. Mutieri quoque dixit : Multiplicabo xrumnas

Vers. 10. Audivi vocemtuam etabscondi me. Sicut D tuas, m dotore paries /Hios. Quia illa, si non peo-

amens et nimio timore perterritus.Abscondit autem se non ut ejus sceleraDominus non videret, sed ut seindignum factumejus aspectuiostenderet.DupIici autem verecundia arclabantur: velquia illum ob- scenum motum in membris suis- senticbant quem antea nunquam experti fuerant, vel quia intellige- bant ob transgressionem Dei praeccpti hoc sibi con- tigisse. Adam ubi es .^Non quasi neecius inlerrogavit quem nihil latere potest, sed iriseriam praevarica- tionisilli exprimit, cum dicit: Adam, ubi es? Id est quam miser eflbctus es ! Qui immortalis conditua faeraa, inortiBdamaoteneriSyetinnooenti» beatitu-

casset, sine dolore paritura erat : idcirco post pec- catum cihaec poena irrogatur, ut in dolore pariat jam lilios. El sub viri potestate eris, et ipse domina- bitur tui. Etiamsi non peccasset, sub potestate viri futura erat. Sed illa subjectio minuspcenalisesset, qui ex dilectione procederet quae nuncei pro posna imponilur ut etiam nolens viro subdatur. Moraliter sub potestate viri mulier constituitur:quiaspiritui caro subdenda Cdt, ne repugnet, sed magis obtem* peret.

Vers. 17. Adx vero dixit: Quia audisU voqem, uxorigtU3Stmaledictaterrainopm'etuo, T^rra ma-

67

REMIGII ANTISSIODORENSIS OPP. PAKS I. — EXEGETIGA.

68

leditur, nonipse Adam, utvidelicetcfleteri, propter A quos ista scribenda erant, terrerentur ne similia facerent et simili pcena plecterentur.Gain vero, quia primffi prffivaricationi parricidium adduxit, ipse maledicetur, cui dictum est : Maledictus eris super terram (Gen. rv, 11). Terra taa spinas ei iribulos germinabit, Spinae vero antea erant, quia inter reli- quas arbores et virgulta spinas Deus creavit, sed non adboc ut bomini laborem inferrent, quae post peccatam ad laborem etafflictionem bumano gencri datffi sunt : sicut etiam serpentes et noxia quseque ante peccatum erant innoxia. Mystice spinas et iri- bulos ierra germinai :quia caro nostra punctiones et aculcos vitiorum gignere non desistit. Et hoc atlen- dendum quod Ads extrinsecus pocna imponitur, cum dicitur: Maledicla terra iu opere iuo ; mulieri ^ intrinsecus, cumdicitur \Muliiplicabo xrumum iuas^ etc, quia mulier seducta decepit virum,ideogravior ei pcena irrogatur.

Vers. 21. Fecit Dominus Deus Ad<v ct uxori ejus iunicas pelliceas. Pe\\e8 ex mortuis animalibusdelra- buntur. Per iunicas ergo pelliceas osiendebsiiur quia mortales jam facti erant ex immortalibus, et non solum amiserunt beatum statuminquem mutaripo- terant,sinon peccassent,verum etiamipsam felicem vitam,qua in paradisobeateviverepoterant,perdide- runt Ipsi quidem fecerunt sibi perizomata, ut pec- catura suum Oeo absconderenL Deus wero fecii ittis iunicas pelticeas quibus totum corpuseorum induit, quia in corpore et inanimajustojudiciodamnavit. In animaquidempropterpeccatumprffivaricationis. in corpore vero propter poenam peccati.StuUavero ^ qusstio est, quis velit requirere qualiter vel quo operante pelles ab animalibus subductffi sint. Qui enim de nihilo condidit omnia Oeus, boc quoque quomodo vel qualiter voluit fecit.

Vers. 22. Ecee Adam quasi unnf ex nobis facius est! Irridendo eorum superbiam replicat Deus verba quffi Buasor dixerat in caput damnationis eorum, dicens : sciens bonum ei matum. Quasi diceret : non 80lum non potuit Adam pervenire ad id quod petiit, scilicet ut similis Deo fieret, sedetiam id quod erat amisit. Appetiit similis esse Deo,non humiliter imi- tando Deum, sed superbiendo et ejus dominium respuendo. Quod autem sequitur, quasi unus ex nobiSy sanctffiTrinitatis mentio inculcatur. iVuncer- go ne forie miUat manum suam. Quod verodicit : ne D fone mittat manum suam., verba Dei sunt. Quod de- nique sequitur :

Vers. 23. Ejecit^ eum de paradiso, Actus ipse est, et est defectiva locutio irato vel perturbato conve- niens, non qi:od in Oeum ullus irffivel perturbatio* nis motus cadat qui est summffi tranquillitatis, sed more sacrae Scripturffi boc dictum est, quae deOeo loquensquffisuntbominum ipsi Deo attribuit.Suma^ de lignoviixeivivai. Sicutjamdiximu8,impIetonu- mero electorem gustaturierantomnesdelignovitffi, et ad illum statum beatum migraturi. Et, quia se indignum feoerat illo statu, recte cuetodit eiadhi-

bita est, ne posset ulteriuslignumviifficontingere. Vers 24 . Collocavit auiem anie paradisum votu- ptatis cherubim et flammeum gladium. Id est, per ministerium angelicum igneam custodiamconstituit Flammeus gtodius tribulationes et labores signiOcat hujus Sfficuli, quibus sancti in prffisenti vita exer- centur; sive per /^amr/KJume/ /adiumsignificatur sen- tentia justffi damnationis quse hominidata est. Qui tamen ita damnatus est, ut posset passione Gbristi redimi. Unde et recte gladius ipse versaiilis dicitur qui posset aliquando removeri. Remotus est enim Henoch, et Eliffi, et Domino baptizato omnibusque quotidie fidelibus, cum de hac vita ad illam super- nam transeunt beatitudinem. Et non dicit: flammam et gtadium, sed /^ammeum^/a^ftum ; quia quicunque ad paradisum redire cupiunt, necesse est ut igne Spiritus sancti omnes concupiHcentias hujus vitffi exurant, et gladio verbi Dei prfficidant quidquid in se noxium et inutile conspexerint. Alia translatio habet ; conira paratfuum ;quoniam vebemenscontra- rietas Adae configit. Non enim parvocontrariasunt beatitudoetmiseria.Siquidemqui priusbeatus,factu estmiser, et qui anteaimmortalis conditus,mortalis effectus esi.Cherubimptenitudoscieniut interpretatur Gherubim ergo etflammeusgladius ante paradisum collocatur, ut detur intelligi quia per scientiam disciplinffi ca^Iestis et per tribulationes et labores vitffi prffisentis ad paradisum possumus redire.

GAPUT IV

Vers. 1. Adam vero cognovii uxorem suam, In paradiso positus non legitur cognovisse uxorem suam, sed postquam ejectus est de paradiso. Quid enim peccaturuseratetmortalesfilios generaturus, ideo nullus ex ejus stirpe in paradiso natus est qui locus estvitffi. Qua? cohcepii etpeperii dicens : posse- 'di hominem per Deum.CainiiiUehrBlce Possidere di- citur. Quia ergo mater dixit : Possedi hominem, vocatus est Gain possessio.

Vers. 2. Rursumque peperii ejus frairem Abel. Abel frucius vel vapor interpretatur. Fuit tudus pa- rentibus exstinctus a fratre, et tanquam aapor cito disperiit vel disparuit.

Vers. 4. Respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus. In quo respexit Dominus ad numera AbelT Ignem videlicet ccelitus mittendo quo sacriQcium consumebatur.QuodTheodotionis translatio ostendit dicens : Inflammavii Dominus super Abet : super Cain autemnon inflammavii.TdW enim modo pro- batur hostia Deo placuisse.

Sed quffiri potest quare Oeus respexit ad munera Abel, ad Gain vero muneranon respexit? Nunqnid enim plus placet peculiaris hostia quam sacrificium Deo de fructibu8?8ed sciendum quia Deus plus mentes ofrerentium,quamid quodofrerebatur,atten- dit,et ideo respexii, id est, acceptum habuit et pla- cuit illi munus ejus.Potest et aliud dici,quia avari- liam detestatus est in labore Gain. Sunt enim qui- dam quipluejuito desudant in laborandoi non tta«

69

COMMBNTARIUS IN GENESIM.

70

tum ut habeantBuf!lcientiam,sed utsuperfluaqute- A jftm diximus terramaledictaest,nonipse.Inpeccato

que et minus necessariacongregent. Ilunc labprem superfluum vidit Deus in Cain et ideo ad munus ejus non respexit.Ars vero pastoralis simplexestet innocua,quara post Abel sancti Patres habuissele- guntur.

Vers. 5, 6, Et concidil vultus ejus in terram. Di- xitque Dominus ad eum : quare iratus es, et concidit facies tua? Id e&t,CurIivore torqueris: et non bona verecundia perfunderis ? Ut enim Sapientia dicit : Est confusio adducens peccalum, et est canfusio ad- ducens gloriam (Eccli. iv, 25).

Vers. 7. Statim in foribus peccatum aderit. Id est, patebit omnibus et hoc quasi janitorc comitaberis. Sed sub te erit, id est, sub tua potcslate erit appe- titus ejuSj et tu dominaberis illius. Et est sensus : Quia rationis capax es, et nosti quid sit bonum, quidve malum debes dominari peccato,ut voiuutas mala non usque ad operis nequitiam perducatur.Et hoc est, quod LXX dicunt : Peccasti ? quiesce. Id est, Peccasti voluntate ? quiesce a malo opere.Alia translatio habct : Si recte offeras recte autefn non dividas dicit Dominus : peccasti. Et Cain recte ob- lulit, quia utique Deo qui soius est adorandus, et qui est sacriflcandum. Sed non recte divisit, sua Deo dando se autem sibi cum Deus potius nos quam nostra desideret.Omnis enim qui aliquid of- fert considerare debet cui offerat et quo offerat, et quando et quis sit ipse qui offert.

Ners. 8. Dia:itque Cain ad Abel fratrem suum : Sed (a) hoc,quod a Deo audierat: superfluumenim

B

auiem Cain tpse maledicitur, quia sciensreatum primaepraBvaricationisnon timuit,sed insuper scelus homicidii vel fratricidii ad jecit.Allegorice superius diximus Cain Judfens significare, Abel Christum. Terra vero hoc loco Ecclcsiam significat,qus fusum Christi sanguinem apcrto ore,id est magns devotio- nis desidcrio ad aelernam suscipit salutem.

Vers. 12. Vagus et profugus eris super terramJBoe deeis manifestum estqui peromnem Romaniorbis imperiom vagi et profugi sunt nec usquam habent certas sedes.

Vers. 13. Dixitque CainiMajor iniquitasmeaquam veniam m^rfar. Peccatis percata adjiciens desperavit nec crediditse posse salvarivel veniam adipisci Et hdcccstblasphemiain Spiritum ssinciumqusd nec hic nec in futuro remitietur ( Luc. xii. 10). Qui enim de- sperat,autputatDeum noIiedimittere,autnon posse Si non potest, non onipotens,quia estaliquid quod non potest. Si autem non vult.quod etiam cogitare nefas esl, invidci saluti hnmanae.

Ver8.14. Ecce ejicis me hodle a facie terrae.ld est : In conspectu tuo me indignum judicas. Et a facie tua, quia videlicct ipsam meam vitam odio habens prssentijB tus me subtraham. 0mnt5 igitur qui inve^ nerit me occidet m^.Quia ax tremore corporis et fu- riatse mentis exagitatione quicunque me invenerit, cognoscet me dignum esse, qui occidar.

Vers. 15. Nequaquam ita fiet. Id est, non cito morieris sicut vis. Septuplum punietur. Id est ple- narie et perfect«). Solet enim septenarius numerus

esi.EgredicBmur /bros. Neque enim adhuc domus vel C pro perfectione poni Unde saepeDominus minatur:

tompium erat ubi Deo sacrificium offerretur. Et consurrexit Cain adversus fratrem suum,et interfecit eum. Retro ut ferunt, pastorali virga. Allegorice in Bcelere Gain malitia Judsorum designatur.Cain oc- cidit minorem fratrem suum Abel, et Judsi Cbri- stum caput minoris populi, id est gentilis, sicut ipse per Psalmistam dixerat Patri iCodstitues me in caput gentium (Psal. xvii, 44).

Vers. 9. Et ait Dominus ad Cain : Ubi est Abel frater tuus^f Interrogat autem Dominus, non quod disceretquod ignorabat sed ut eum saltem sic ad confessionem provocaret aut negantem justa ul- tione damnaret. Sed ille peccata congeminans su- perbe respondit, dicens : Nesdo. Nunquid custos

percutiam, inquiens, vos septie^ (Levit. xxvi, 24), id est perfecte. Secundum igitur LXX legitur :Qni- cumque occiderit Cain septem vindictas exsolvet, Et est sensus : Non ita flet ut vis ut videlicet cita mortelongs vitas cruciatumeffugias,seddiu vivendo usque ad septimam generationemtandem quiounqu te occiderit exsolvet, id est, finiet septem vindictas quffi in te sunt : non quo ille qui eum occidisset septuplum esset puniendus,sed quia i)ium occidendo finiret illas septem vindictas,id est perfectas, qui- bus Cain diu viveudo cruciabatur. Hoc secundum LXX. Caeterum secundum Hebraicam veritatem septuplum pnnietur, id est plenarie et perfecte : in quo deterret ne quis homicidium audeat iterare

fratris mei sum ego ? Quasi Deum scelus ejus la- n Posuit Dominus signum in Cain, ut non eum interfi-

tere potuisset cui nuda et aperta sunt omnia (Uebr. YI, 13).

Vers. lO.Ecc^ vox sanguinis fratris tui ctamat me de terra.Qum ad confiteri noluit, justa jamincrepa- tione redarguitur cum dicitur ; Quid fecisli ? licce ifox ct reiiqua.Vox sanguinisAbel est magnae justi- tiae virtus quae vindictam et ultionem expetebat pro innocentis sanguine.

Vers, 11. Nunc igitur maledictus eris superlerram qtue aperuit os suum. In prsvacatione Ad®, sicut

ceret omnis qui invenisset eum. Hoc videlicet ^quia vagus et profugus erat super terram, vel, ut LXX, gemensetcontremens.kWegovxcQ posuit Deussignuin in Judaeos, ut nemo eos occideret ipsam videlicet legcm qnam portabantad suam damnationemetno- stram ereplionem. Propter hoc signum nemo eos occidit.Neque enim pagana persecutione, veletiam sub Christiana jam tranquiliiate eos prohibuit suis legibus uti et suo more vivere.Et hoc est quod per Psaimistam Fiiius loqjuitur ad Palrem : Ne occidas

(a) It« uterque cod., forte legendum scUioet,

7!

RBMIGII ANTtSSIODORBNSIS OPP. PARS. I. — EXEGBTICA.

7t

eos, ne quando obliviicantur populi mei : disperge illos in virtute tua {Ps, lviil 12).

Vera. 16. Bgressusque Cain a facie Domini habila- vit in terra profugus ad orientalem plagfim Eden Eden epulx vel delicix interpretatur. Septuaginta dicunt : habitavit in terra Naith, Sed Naith non est hoc looi nomen. Interpretatur autem instabilis vei vaguSf et ideo in terra Naith habitare dicitur,quia instabilis et fluctuans vagabatur.

Vers. 17. Cognovit autem uxorem suam qux con- cepitet peperit Enoch : et xdificavil civitatem voca- vitque nomen ejus ex nomine filii sui Enoch, Quia in timore erat et tremore, ideo fortassis civltatem ffidificayit ut ibi absconditus protegeretur. Qusri autem potest cum quibus eam sBdiflcaverit si plus velpluresnon eranthomines quamhi quos Scriptura commemorat.Sed sciendum multosplures jam tunc fuisse quia diu vivendo plures iilios generabant. Nec mirum, cum etiam filii IsraH ppr quadraginta annosita multiplicati legantur ut eorum numerari non posset exercitus. jEdificavitf inquit, civitatem, quam ex nomine filii vocavit Enoch, Enoch dedicaiio interpretatur.Notandum autem quod in prima gene- ratione de Gain nascitur Enoch, id est dedicatio : quia reproborum populus in prima generatione, hoc est in praesenti vita, se dedicat huic se ad- jiciens et in hac^ si fleri posset, semper manere volens.Unde et ctvitatem sedificavit quia reprobi hic habent suam felicitatem et quasi fundamentum,cu Apostolus de se suisque similibus dicat : Non habe- mus hic manentem civitatem sed futuram inquirimus {Heb. xiii, 14). Oe Seth voro natus est Enoch [alias Enos vel Henos] septima generatione, quia sancti qui ad Dei pertinent civitatem, alteri vit», id est, futurffi se dedicant que post sex soeculi ffitatessep- tima generatione,hoc est, justorum congregatione vel resurrectione roanifestabitur.

Lamech primus bigamiam perpetravit,quia duas uxores habuit, et propterea in diluvio periit.

Vers. i9-2i, Nomen uni Ada,et nomen altari Setlaj Genuitque Ada Jubal. Ipse fuit pvter canentium cum dthara et organo, De hoc Josephus dicit : « Jubal musicam amavit, psalterium et citbaram laudavit Et ne unquam ab humana memoria elaberentur ea quffi invenerat in duabus columnis, una lateritia, altera lapidea descripsit cum Adam prsedicare au- disset duo diluvia et omnium exterminationem. »

Vers. 22. Sella genuit Tubatcain, Sed et de hoc idemJosephusdicit:«Tubalcainresbellicasdecenter exercuit artem ferrariam docuit : qusdam etiam quffi ad libidinem oculorum pertinent,adinvenit. «> Soror Tubatcain Noema, Notandum quod in genera- tione Seth nulla mulier nata legitur : in Cain vero generatione legitur soror Tubalcain progenita, per quod designatur lascivia et petulantia quae reprobis in prsBsenti dominatur vita.

Vers 23. Occidi virum in vulnus meum et adotes-

A centemin livorem meumMunc locum ita Hebraiez- ponunt Lamechdiuvivendo caliginem oculorum in- currerat, nec videre poterat. Habebat autem quem- dam adolescentem qui gressus ejus regebat. Gum quadam die venatione exerceretur, illuc jacula di- rigens quo adolescens indicasset, casu Gain inter fruteta latitantem indice adolescente, percussit,qui feram esse putaverat. Sed cum cognovisset se bo* minem occidisse, iratus adolescenti ipsum quoque interfecit. Et hoc est, quod sequitur : Cccidi virum id est Gain, in vulnus meum, quia ego quoque pro illo vulnerabor ct occidar : et adolescentem livorem meum, quia pro illo quoque damnabor.

Vers. 24. Septuplum ultio dabitur de Cain ; de La- mech vero septuagies septies. Cre&ceniQ peccato crea- n cit et ultio,Fuerunt aulem septuaginta septem ani- mae de stirpe Lamech quas in diluvio legimus per- iisse. Allegorice Lamech figuram tenet mundi hu- jus,cujus tantum fuitpeccatumpraevaricanteAdam ut non posset expiari nisi septuagesima septima ge- neratione, Christo per Virginem veniente.

Vers. 2 . Cognovit adhuc quoque Adam uxorem suam et peperit filium vocavitque nomen ejus Seth. Seth positio interpretatur, quae Grsce ihesis dicitur ducta etymologia ex eo quod pater dixit : posuit mihi Deus semen pro Abel. A\\o sensu Seth resurrec- tio interpretatur, quia surrexit loco fratris sui in- terfecti.

Yers. 26. Sed et Seth natus est fHius quem voravU Enos, Enos homo interpretatur. hte capit invocare nomen Dominiy id est colere Deum et deprecari, C quamvis alia sit Hebraeorum opinio. Dicunt enim idola tunc primum facta et tanquam Deum ad- orata.

CAPUT V.

Vers.5.£/ factum est omne tempus quo vixit Adam, anni nongentis /rt^tn^a.Ferunt post mortem Abel vo- visse Adam ut numquam postea|cognosceretuxorem Buam et Hiium generaret.Sed sermo Dei ad eum fa- ctus est, ut hoc votum frangeret, quia Filiua Dei non posset ad hominis redemptionem carnem assu- mere (a). Gain enim indiguuserat ut destirpe ejus Deus homo nasceretur. Unde ante Seth nullum le- gitur genui88e,post Seth vero dicitur genuisse fllios et filias.

Vers. 22. Amhutavit Henoch cum Deo, Id est, imi- {) tatus est Deum.

Vers. 31. Noe vero cum quingentorum annorum esse genuit Sem^ Cham et Japhet. Hoc loco intueri debemus profundum mysterium. Est enim Noe ab Adam post Seth decimo loco.Denarius enim nume- rus perfoctionem significat clectorum,quia prims est tesserae, id est iv,numerus,nec ultra potest nu- merando procedi nisi iterum redeaturad unitatem Noe ergo si addamus duos filios ejusSemGham 6) et Japhetb^Gham reprobato fiunt duodecim.Duode- nariusautem numerus sacratus estin duodecim p&«

(a) Uterque codd., et camem auum,

(b) Forte ddeddttXBL CAoi».

73

C0MMBNTARIU8 IN GENESIM.

T4

triarchiset praecipue induodeoiin apostolis.GoQSiat A ribus superbos, moribus incondilos. Ho8 talet ap-

vero ex partibus septenorii qu® sunt tria et qualuor. Hsc est justorum perfectio quae servata est in linea a Seth descendente. Gonsideremus imperfectionem eorum qui perCain ab Adam dcscenderunt. Ab Adam igitur ad Lamech sex sunt gencrationes, quibus si addamus tres filios ejus et quartam fiHam ejus fiunt undecim. Undenariusautcmnumeruspcccatum si- gniQcat, quia trangressio est denarii. Ecce hic sub- lucet imperfectio et malitia generationis Cain. El facli suni dies Lamech s$ptingenti septuayinta septem anni, Hoc secundum Hebraieam veritatem.Caeterum secundum LXX maximus ost error in numero, in qno invenitur Lameth po&.' diluvium vixisse qua- tnordecim annos.

CAPUT VI.

Vers. 1. Cumque caspissent homines multiplicari su- per terram, videntes filii Dei filias hominum^ quod essent pulchrx, Filios Oei appellavit filios Seth qui quandiu se in patris sanctitate incorrupte servave- runt hoc nomine honorari meruerunt, ut filii Dei vocarentur.Sed,postquam carnis voluptate superari coigunxerunt sedamnataestirpi Cain,ejus malitiam imitari coeperunt. Nonnulli lilios Dei angelos mali- gnos interpretati voluerunt. Sunt enim quidam dae- moaes improbi mulieribus. 8ed melius est, sicut di- ximus, ut filios Dei filios Seth accipiamus.

Vers. 3. Dixitque Deus : Non permanebit Spiritus meus in homine in setemumy quia caro est. Alia trans- latio habet : Non judicabit Spiritus meus homines in setemum, quia caro sunt, Secundum quam transia-

B

pcllat gigantes, id est, terrx filios,

Vcrs. 5. Videns autem Deus quod muita malUia ho- minum esset in terra, et cuncla cogitQtio cordis intenta esset ad malum^ pcenituit eum quod hominem fedsset. In Deum nulia pcenitentia cadit. Sembl enim Deus fixe et stabiliter omnia disponit. Sed Scriptura more nostro loquens dicit Deum poenituisse, quia quasi opus suum mutare videtur voluntate tamen et dis- positione immutabili permanente. Quomodocunque enim fuerint res, videlicet aut ita sint permansura sicut creatte sunt, aut mutandae, Deus hoc ante 8«- cula immutabili pr^evidit ratione.

Vers. 8. Noe vero tnvenit gratiom coram Deo, Not requics intcrpretatur.

Vers. 9. Justus atque perfeclus fuit, Si nullus sine peccato vivere potest, quomodo Noe jusius et per^ fectus fuisse dicitur ? Siincti Dei perfecti sunt secun- dum aliqueni suum modum, non autem ilasunt per- fecti sicut perficiendi sunt. Unde et recte dicitur : in generationibus suis. In prssenti enim vita pro modo suo juvante Dei gratia perfecti essepossunt. In illa eaim beata vita, in qua nec velle nec possc pecrati eis suberit, longe aliter perfecti erunt.

Vers. 11. Corrupta est terra, Id est omnis homo. Nam quia propter hominem cuncta creata 8unt,ideo peccante horaine omnia dicuntur corrupta fuisse.

Vers. 12. Omnis caro, Id est omnis homo. CorrU" perat viam suam, Id est, depravaverat actiones suas, Et ego disperdam eos cum terra. Quare dicit cum terra^cxxm terra nequaquam in diluvio disperdita sit?

tionem talis est sensus : quiahominesfragilessunt ^ Dicuntdoctoresnequaquamtantaevirtutisetfecundl-

et mortali carne circumdati, non eos judicabo in aternum ut ®ternaliter pereant, sed potius eis in praesenti restituam quod merentur. Bx quo intelli- gimus magnam esse misericordiam, cum peecatores non sinit ex sententia agere, sed flagellando ad se revocat. Uode et quibusdam peccantibus minatur: Non visitabo filias vestras, cum adulteraverint [Ose, iVy 14). £t aiibi : Unusquisque post pravitatem cordis sui ambutet (Jer, xiii, 12). Hinc et Psalmista : Exa- eerbavit Dominum peccator, secundum multitudinem irae suk wm quxret [Psal, x, 4). E contra de his qui Deo accepti sunt dicitur : Visitabo in virga intquita- tes eorum {Psai, lxxxviii, 33). — Eruntque dies it- lius centum viginti annorum, Quidam putant homi-

tatis eam fuisse post diluvium quants ante diluvium exstiterat. Unde et hominibus post diluvium essus carnium concessus est. Ante diluvium enim pomis et oleribus vescebantur. Ergo propter amissam virtu- tem et gratiam disperditi sunt homines cumierra,

Yers. 14. Fac tibi arcam de lignis ievigatis. Id est, fortibus et insolubilibns. Et hoc est, quod LXX di- cunt : De lignis quadratiSf id est, fortibus. Mansiun- culas facies in arca. Mansiunculas dicit in quibus diversa animalium genera reciperentur. Septuagiata dicunt : Bicamerata et tricamcrata in arca facies, Bi- camerata videlicet in inferioribus, tricamerata in superioribus. Ego quinque mansionibus distincta fuit arca. Prima mansio, id est inferior fuit sterco-

num vitam post diluvium in ccntum viginti an- D rata.ubi animalium stercoradcfluebant, neillaqua

nis esse contractam. Sed non ita est sentiendum. Multos enim legimus postdiluviumpluribusannis vixisse. Hoc ergo ita accipiendum est. Yolens enim Deus inducere peccatoribus diluvium dedit eis spa- tium, centum viginti scilicet annorum ad agendam poenitentiam. Sed illis agere nolentibus et in sua malitia perdurantibus non exspectavit eos Deus us- qoe ad datum spatium centum viginti annorum,sed centeeimo anno factum est diluvium.

Vers. 4. Gigantes autem erant super terram in diebus iUis, Gigantes appellat eos qui de permista genera- tiaiu Seth et Cdn nati sunt, iaamanes oorppre, vi-

PAfiou CXXXI.

erant in arca et maxime ne homines faetore laderen- tur. Secunda fuit apothecaria, ubicibus diversus animalium reconditus erat. Tertia fuit bestiarum et immitiumanimaIiumac8erpentium.Quarta,jumen- torum et mansuctorum animalium. Quinta, id est suprema, hominum et avium. Ostium vero quod in sequentibus in latere arcse fuisse describitur co loco fuisse creditur, ubi bicamerataet tricamerata jun- gebantur inter apothecariam etbestiarum habitatio- nem. Ei bitumino linies. Bitumen, quod Grace asphaltum dicitur, unde lacus Asphaltites vocatur,id est gluten tenaoissimum, quidquid tactum faerit

7»

UEMIGII ANTISSIODORENSIS OPP. PARS. I. — BXBGETICA.

76

numquam convermeBcit, nec ulla vi imbrium aut A arcam fuerint : habebant tamen loculos prsparatos

flatu ventorum dissolvi potebt.

Vers. 15. Trecentorum cubitorum, Sed hoc non mirabimur, si sciamus geometrico cubito illam esse mensuratam qui, ut Origenes dicit, sex cubitis hu- manis impletur. Positio autem arcs talis exstitit. Fuit enim fandamento quadrata, insequalis tamen longitudinis et latitudinis, qu8e paulatim ab angulis conscendens in arctam formam sursum erigebatur, donec in cubito latitudinis et longitudinis summitas ejus perflceretur.Fuit autem decies longaquam alta, et sexies tantum longa quam lata ad similitudinem humani corporis. Nam si hominem pronum vel su- pinum jacentem metiamur, decies tantum longus erit a capite usque ad pedes quam altus a dorso usque ad ventrem, et sexies tantum erit longus ^ quam latus a dextero latere usque ad sinistrum.

Vers. 16. Fenestram in arca facies. Ad hoc fene- stra in arc® summitate facta est, ut haberet aditum Noe, per quam emitteret, sicut postea fecit emittens columbam et corvum. Quam fencstram tradunt He- brsBi crystailinam fuisse. Mystice autem Noe, vir Justus et perfectus nomine et actu, Christum signifi- cat. Interpretatur enim requies, quia electos suos iinitis iaboribus saeculi hujus ad eeternam Ghristus perducturus est requiem. Qui vere solus et justus et perfectus est, de quo Apostolus : Ut sit ipsejustus et justificans eum qui ex fide est {Rom, iii, 26). Potest etiam Noe typum tenere prsBpositorum in Ecclesia sive etiam totius famili® Ghristi, membrorum vide- licet ejus qoi per iignum crucis et aquam baptisma- tis salvantur. Arca vero sancta est Ecclesia quae de ^

lignis levigatiSf hoc est, sanctis insternum victuris

construitur. Et sicut in arca diversa eraat genera

animalium, sic in Ecclesia diversa sunt hominum

genera. Ostium in tatere vulnus significat in latere

Ghristi, de quo ipsa Ecclesia una cum sacramentls

constat sanguinis et aqus.

Vers. 19. Ex cunctis animaniibus bina induces in arcam, Qusritur de minutis animantibus, non so- lum quales sunt mures et stelliones, sed etiam qua- les sunt muscffi, et scabriones, et scarabei et puli- ces, si in his hic numerus poterit conservari. Sed sciendum quia illa qua; non coitu generantur, sed bumore terrse vel ex qusecunque cadaverum aut alia- rum rerum corruptione nascuntur, non necesse fuit contineri in arca. Nam et hoc intclllgendum innui- D piuntur. Fontes quoque magnx abyssi rupii sunt. Ut

extra arcam in quibus se poterant recipere, veluti in aridis. Hoc et de avibus sentiendum marinis et flu- vialibus, quia vicibus in aquis erant, et item in praeparatis mansiunculis extra arcam se recipie- bant.

Vers. 21 . lolles de omnibus escis. Hoc loco qua- ritur de animalibus quae carnibus vescuntur, quo- modo in arca anno integro vixeriot, cum carnes tanto tempore incorrupts servari non potueriot. Ad hoc dicendum quia sunt qusedam animalia quse car- nibus vescuntur, sed si necessitas imperaverit, fru- ctibus et pomis diversi generis vivere possunt, maxime ficu et castanea.

GAPUT VII.

Vers. 2. Ex omnibus animantibus tolle septena, Quod dicit : Seplena et septena, non geminatum se- ptenarium, id est quatuordecim, sed tantum septem debemus accipere. Similiter ubl duo et duo, non quatuor, sed duo debemus intelligere. Masculum et feminam, Et hic notandum quod munda animalia impari numero, id est, septenario introducunturin arcam, immunda vero pari : quia impar numerus quamdam virtutis praete^dit speciem,par vero infir- mitatis et vitii signum est. Munda animalia plura, id est septena dicuntur introducta, ut egrediens Noe de arca haberet quod Domino immolaret, et quo ipse cum filiis vesceretur.

Vers. 7. Et ingressus et Noe est filii ejus in ar- ^am. Attendendum est quod quaodo ingressus est in arcam, seorsum ipse et filii ejus in arcam, et seor- sum uxores eorum. Dicitur enim : Ingressus est in arcam ipse et (ilii ejus; deinde : uxor ejus et uxores filiorum ejus. Quando vcro egressi sunl, viri cum uxoribus permisti leguntur. Dicit onim : Egressus est Noe et uxor ejus. Hoc est quod Salomon dicit : Templus amplexandi, tempus tonge fieri ab am" plexibus {Eccli. iii, 5). Ingressi sunt in arcam, nutu videlicet Dei, non homine faciente.

Vers. 11. Anno sexcentesimo^ mense secundo, 16. est mense Nisan, qui a Latinis Maios dicitur. Pri- mus enim mensis est apud illos Aprilis. Cataractx, Id est fenestrs cceii. Fenestrae autem coeli nubes dicunlur qus aperts sunt, ut inde insolitffi et m^jo- res pluvias funderetur. Nam cataractae sunt proprie ostia Nili, sed abusive pro omnibus fenestris acci-

tur, cum dicitur : De volueribus juxta genus suumj et de jumentis in genere suo. II la quoque quie in do- mibus versantur, sicut pulices, mures, muscs. non necesse fuit in his hunc numerum observari, quae intelliguntur tunc plura in domibus fuisse. Sed et illa animalia quse ex commistiooe diversi generis nascuntur, sicut muli et burdoncs et caetera talia, non est dicendum fuisse in arca. Ita quosritur de his animantibus quae in aquis ct in terra communi- ier vivunt, utrum fuisse crcdantur in arca, aut si non fuerunt, quomodo vivcre potuerint sicut lutri et yituli marioi. 8ed de bis credi poteat quod extra

non sensim more solito fluerent, sed rcpentina inun- datione superficiem terras operirent.

Vers. 16. Inclusit eum Dominus deforis. Quod enim manus hominis facerc non poterat potentia divina implevit, deforis enm includens^ nec^aquas introirc pcrmittens.

Vers. 20. Quindecim cubitis altior fuit aqua super monies. Dicunt enim quidam hoc historialiter fieri non potuisse sed propter aliquam significationcm vel mysterium hoc scriptum esse. Aiunt enim non potuisse fieri, utaqua crassioris naturie ad superio- rem aeria partem consoenderet mazime proptor

77

COMMENTARIUS IN GENESIM.

78

Olympum montem, cujus tanla altitudo ut nulli A Vers. 22. Non requiescant. Sed servient ho- venti ibi flare, nulls nubes csDCumen ejus valeant mini.

operire. Sed qui hoc fatentur non attendunt quia moDs ipse terra est. Terram autem scimus corpu- lentiorem esse aqua. Ubi ergo terru gravior ascen- dere potuit, cur non hoc levior aqua potuerit ?

CAPUT VIII.

Vers. 1. Adduxil spirilum. Id est ventum, vel, ut quidam volunt, solem,sive Spiritum sanctum debe- mus accipere de quo in principio dicitur : Spiritus Domini ferebatur super aq^Kis. Qui cnim in princi- pio ferebatur super aquus,ul eas in unum congre- garet, ut appareret arida, ipse nunc sua et totius Trinitatis voluntate adductus est super terram, ut

CAPUT IX.

Vers. 2. Terror vester et tremor.Hon homini pr«- posuitDeus hominem sed animantibus.Nequeenim dixit : Terror vester sit super homines^ sed super o- nimantia torx : atque ideo, ut B. Gregorius dicit, supra modum superbireest ab aequali velle timeri. Omnes homines natura genuit aequales, sed meri- torum distantia justo Dei judicio, sed occulto,a]iofl aliis subjecit. Omnes pisces manui vestrae traditi sunt. Id est, potestati : Et omne quod movetur erit vobis in cibum. Post diluvium esus permissus est carnium. Antea enim pomis et oleribus vesceban- tur. Sed quia in diluvis terra virtutem sus fertili-

a pervasione aquarum eripereteam, et eis pristi- ^ ^^^^^ amiserat, ideo Deus consulens human» fra-

nam pulchritudinem et fertilitatem redderet.

Vers. 8. Emisil corvum et columbam post eum. Se- ptuaginta dicunt quia corvus emissus, non est re- versus ad arcam. Aut enim aquis interceplus est et necatus, aut cadaveri aquis supernatanti inhae- sit, et propter gulam periit. Neque enim terrajam siccata erat, quia de columbadicitur quia oim non inveniret ubi req uiesceret pes ejus. AWegorice diximus supcrius arcam Ecclesiam significare quas trecen- torum cubitorum fuit longitudinis, quia sancta Ecclesia in fide Dominicae crucis et passionis sal- vatur. Longitudo enim trecentorum cubitorum pas- sionem Domini significat. Nam et littera Tau qus hunc exprimit numerum, figuram habet crucis.

gilitati permisit homini vesci carnibus.

Vers. 4. Excepto quod sanguinem cum came non comedetis. Et hic et in lege Moysi esus sangainis prohibetur. In Actibus quoque apostolorum prohi- bitae sunt gentes a fomicatione, et immolatis, ei suffocato, et sanguine (Act. xv, 30) : quia videlicet sedes animae in sanguine est, ideo sanguinis pro- hibetur comestio.

Vers. 5. Sanguinem de manu bestiarum requiram. Bestiam vocat crudeles homines et feros. Dt manu viri et fratris ejus. Fratrem vocat omnem hominem ejusdem consortem naturs.

Vers. 13. Arcum meum ponam. Arcus duos habet colores, ex parte caeruleum et ex parte igneum ;

Latitudo quinquaginta cubitorum resurrectionis pgr hoc designantur duo diluvia : unum aqu», Christi gloriam designat quae quinquagesima die C quod jam praeteiiit, aliud ignis,quod in fine sajculi Pentecostes per apostolos praedicata est, cujus spe

dilatatur Ecclesia. Altitudo vero triginta cubito- rum significat eamdem Ecclesiam per tres mundi partes dilatandam, Africam, Asiam, Europam.De- narius enim ter ductus in trigesimum numerum consurgit. Hsec Ecclesia continet pariter corvum et columbam, hoc est^bcnos et malos. Sed corvus de arca emissus non revertitur, quia reprobi licet gremio Ecclesise per fidem contineantur,tamen cu- piditatibus et illecebris sseculi inhaererentes pere- unt.Coiumba vero rediens ad arcam portat ramum olivaB virentibus foliis in ore suo, quia sancti sim- plicitate gaudentes manua pacis iu ore portant, et cum Psalmista dicunt : Cum his qui oderunt pacem eram pacificus (Psat. cxix, 7).

Vers. 14. Mense secundo. Id est Maio. Septima et vicesima die m^nitj. Intueamur diligentius hunc lo- cum. Diximus superius Noe annum fecisse in arca, etipsadie qua ingressus estegressum fuisse.Ingres- sus. autem septima decima die mensis secundi : nuncdicit quia egressus est septimaet vicesima die mensis ejusdem.Sed sciendumcstquia si praesenti diei addas undecim, qualis bodie luna est talis est post annum ipsa die. Ergo quando Noe ingressus est decima septima luna, decima septima dies fuit se- cundi mensis, et ideo post annum additis 11, fuit ▼ioesima septima dies, vel vicesima septima luna»

venturum creditur. Unde caeruleus color extrinse- cus cernitur, igneus vcro intrinsecus. Mystice ar- cus, qui fit solc nube illustrata, signiOcat eum a diluvio, id est, ab aeternadamnatione possesalvari qui verum solem Christum nube conspexerit, hoc est, qui ejus passionem et resurrectionem per pro- phetas pra^dictam crediderit.

Vers. 18. Erant igitur tres filii Noe Sem^ Cham et Japheth. Sem interpretatur nomen vel nominatuSf Cham calliduSj Japhcth latitudo. Mystice Sem et Japhelh significant fideles ex utroque populo in Christum crcdentes. Cham vero haereticos desi- gnat, unde et bene callidus intcrprctatur. Haeretici enim callidi sunt, non sapientia, sed malitia : quia D simpliccs in Ecclesia dccipere quaerunt. Mystice Noe qui requies interpretatus Christum significat qui inebriatus cst calice passionis. Nudatus est^ quia tunc manifeslata cst iufirmitas mortalitatis ejus, et, ut propheta praedixerat, ibi abscondita est fortitudo ejus (Habac. iii, 4.)

Vers. 21. Et in tabemaculo suo nudatus est. Id est in plebc Judaica, inter domesticos generis sui. Cham filius ojus, qui nuditatem patris fratribus nuntiavit,Jud.TOS designat passionem Christi longe ante in prophctis legentes qui nuntiabantfuturam. Sed hoc quod diu praenuntiaverunt impletum viden- tes deridere potiuB qaam credere maluerunt. 6em

70

RBMIGII ANTISSIODORENSIS OPP. PARS. I. — BXEGETICA.

80

vero primogenitas et Japheth minimus signiflcant A eos qui in primitiva Ecclesia fuerunt, apostolos videlicet et eosqui ezgentibuscrediderunt.Medius Gham Judsos significat qui,nec primum cum apo- stolis, nec postea gentibus fidem Domini recipere Toluerunt. Sem vero et Japheth nuditatem patris flibi nuntiatam audire noluerunty sed pallio ope- ruerunt : quia fideles mysteria passionis Christi non cum Judsis despiciunt, sed digna veneratione honorant. Et bene pallium in humeris portant : quia ipsam passionem non futuram exspectant, sed impletam credunt.

Vers. 24. Evigilans autem Noe ex vino, cum didi- ciiset, Prophetico videlicet spiritu. Qux fecerat ei fUius suus minor, ait: Maledictus Chanaan, Notan- dum quody non ipsum Cham, sed Chanaan filium p ejus maledicit, qui motus eorum interpretatur, a quo postea dicti sunt Chananaei, quos Dominus ante faciem filiorum Israel ejecit. Quod ergo Cha- naan maledicitur, prophetia erat : quia gens ilhi de loco SU8B habitationis pellenda erat.

Vers. 26, 27. Benedictus Dominus Deus, Ditatet Deus Japheth, De Sem fuerunt patriarchas et pro- phet€e cseterique Patres Veteris testamenti : de Ja- pheth gentilium multitudo quse in Christum cre- dit. Dilatatus estJapheih^ quia in ipsum crevit cre- dentium ex gentibus multitudo. Hahitavit %n taber- nacutis 5m, quia gratiam quam habuerunt priores Patres gentes in Christum credentes secutse sunt, et nunc cum Abraham, Isaao et Jacob requiescunt, iidem et bona opera iliorum imitando. Sitque Cha" naan servus ejus Chanaan, Id est Judcei serviunt C modo fidelibus ex utroque populo, quia libros di- vinarum Scripturarum non sibi, sed illis custo- diunt, et quasi scrinarii sunt eorum.

CAPUTX.

Vers. 2. Filii Japheth, GommemoT&i modo gentes septuagintaduasquaeatribus filiis Noe disseminats sunt post diluvium.Etprimum dicit deJapheth mi- nore, dequo nati septem filiiquitenueruotsepten- (rionalem regionem aTauro et Amcino(a)montibus Gilicise et Assyris. Gomer, ut Josephus dicit, ipsi 8unt Galatffi qui Latine Gallogrsci dicuntur.iVa^jro^ quos quidam putant Massagetas.ilfa^iai Medi, /avan Jones,qui et Gr6eci,a quibus Jonium mare et quinta eorum linguaJonicadicitur.rufra/ Iberes quosHispa- nos dicimus,Jfeo50(;/iCappadoces quorum hodieque D metropolis civitas Mazaca dicitur. Thiras Thraces.

Vers. 3. Filii Gomer Ascenez. Quos GraBci Regi- nos vocant. /Itp/ia/APaphlagoncs.ro^ormaPhryges.

Vers 4. /at;an fUii (6), Elisa, a quo Elisei, id est, Graeci qui et Hellades appellantur. Tharsis Ci- lices quorum civitas est Tharsus nobilis Paulo apostolo inde nato. Cetthim Cithii quorum hodie- que civitusCithium appeliatur, Dodanim (c) Rhodii.

Vers. 5. Unusquisque secundum tinguam. Hoc per

(a) Cod. Teg. Tauro, Etham et Eidon. Forte leg. Amano.

[b) Uterque ood. lahan (It.

prolepsin, id est per praeoccupationem accipien- dum est.Necdum enimdivisio linguarum facta erat.

Vers. 6. Fitii Cham Chus, Ipsa est ^thiopla, Mesraim iGgyptus, Phuth Libya, unde et fluvius Mauritaniae Phulh appellatur, et omnis illa regio Phutensis dicitur. Chanaan, a quo Chananaei.

Vers. 7. Filii Chus Saba. Id est, Arabia regio thurifera. Hevita pars iEthiopiae Oocidentalis.Sa^a- tha, Regma et Sabatacha. Horum nomina ab usa re- cesserunt, et quae pro eis nunc habeantur ignora- mus. Fitii Regma Saba. Alia est haec Saha quam illa quae superius legitur, et differt in Scriptura. Nam illa per Sin, haec per Samech scribitur. Nam et in Psalmo ubi nos canimus : Reges Arahum et Saba (Psal. lxxi, iO), in Hebraeo habetur: Reges Saha et Saba. Dadan >Ethiopiae ultima regio est.

Vers. 8. Chus genuit Nemrod (d), De hoc Josephus dicitquod novaregnicupiditatetyrannidem arripue- rit,ignem pro Deo coIuit,et ipse auctor existitit ae- dificandaeturriscujus cacumen contingeretccelum.

Vers. 9. Et erat robustus venator coram Domino. Venebatur enim animas ad interitum, faciens ho- minem igocm adorare.Alia translatio dicit : contra Dominum.

Vers.lO.Ba6t//oncoNFUSiointerpretaturobIingua- rum confusionem quae ibi facta est. Et Harath [Vulg. i4(^/ia^.Ipsaest Edessa Mcsopotamiae civitas.Archath [Vulg. Achab]f quae nunc Nisibi dicitur. Et Calane Ipsa est Seleucia a Seleuco rege Asias./n terra Sen- naar. Id est, in Baby1onia,tt/^t sunt putei bituminis.

Vers. \i,De terra Ula.ld est de Sennei&r, Egressus est Assur. Id est, imperium Assyriorum, quod pri- mum fuit sub Nino. Et aedificavit Niniven. Niniveo est civitas Assyriorum. Ninus Beli fi lius aedificavit Ninum quam HebraeiiVtnmi;^ appellaverunt.Inter- pretatur autem propter poenitentiam pulchra.

Vers. 13. At vero Mesraim genuit Ludim, Ludim est Lybia, quas prius Phuth vocabatur.

Vers. \5. Chanaan fUius Cham genuit Sidonem, A quo Sidon, civitas Phcenicis.

Vers. 48. Aradii. Ipsi sunt qui Aradum insulam tenuerunt.

Vers. 19. Sodomam et Gomorrham, Ista civitatea notae sunt interitu su» subversionis. Samariten, A quo Samaria, quae sic vocatur et Assyriis et He- braeis. Dicta est autem Antiochia vel Epiphania. Amathxum, Haec nomina ignorantur, vel quia de- letae sunt istae gentes bello yEthiopico, vel quia ignoratur quae nomina nunc habeant.

Vers. 21. De Sem quoque nati sunt, quos nunc dicemus, qui fuit pater omnium filiorum Heher^ el frater major minoris fratris Japheth. Ideo autem de hoc novissime locutus est, quia dc istius gene- ratione locuturuseratethujus lineam persecuturus.

Vers.22. Fi7tt Sem jElam, A quo iGlamitae, id est principes Persidis.Axsur.De hoc superius dictum est

ic\ Cad. Garst Dodamin, Tegerus. Dodamim^ \d) Uterque cod., Menroth,

81

COMMBNTAaiDS IN GBNESIM.

quod sdiflcaverit Niniven ArphaxadA quo Chaldsi A. ipsa est Jesca, Fuit enim dionomia,id e8t binomia.

et Lud. A quo Lydii. Aran, A quo Syri.

Ver3. 23. Filii Aran Hus, A quo terra Hus in Job legitur, quam LXX terram appellant Ausititem^ id est Australem. Et Hul, A quo Armenii. Gether.A quo Acarnani. Mesi. Quos LXX Mosoch vocant, id est, McBones.

Vers. 25. Nati sunt Heber duo fUii.Heber transitor, a quo Hebrsi transitores. Veri Hebrsi sunt qui de prssentibus ad futura,decaduci& ad mansuratrans- itam faciunt. P^a/^ (/tvmo. Sub isto enim factaest divisio linguarum.

CAPUT XI.

Vers. 1. Brat lerra labii unitis. Id est, lingusB Hebrs» qua facta divisione linguarum creditur re-

Cujus soror fuit Melcha quam duxit Nachor.

CAPUT XII Vers. 5. Benedicam benedieentes te, et maledieam maledicentibus te. Dus repromissiones fact» sant ad Abraham ; unaterrena, qua ei terra Ghanaaa repromis9a est,cum dictum est : Egrederede terra iuaetcognatione, etc. Alia quae majorest et spiri- talis, quadictum est: Benedicam tibi^ui esset vide. lioet paterChristiet omnium in Christooredentium. 8ed et hoc notandum quia jam egressus fuerat de terra sua quandoei dictum fueraiiEgrederedeterra tfia. Sed ibi egressus corpore,hio vero menteetvo- luntate.Fortassis adbuc babebataffectum revertendi illuc quando dictnm esiiEgredere. — In te benedi'

mansisse in familiaHeber : qua etiam lingua Dei Q centur universx cognationes tuse: quia de ipso Chri-

Pilius ad homines veniens praedicavit. Conveniens enlm erat ut,in qualinguaAdamdiabolisuasionem aadierat,in eademlinguaSalvatoris preciperet prs- dicationem.Nec dicendum est novi aliquid fecisse Deum,quando linguarum facta est divisio, sed mo- dos etformaAlocutionum divisissealiis intellectibus. Unde et eadem verba in diversis sensibus apud diversas gentes inveniuntur. Nam alma apud He- hrmoe secreta^ apud \jeX\tioe sancta dicitur. Sidera stella) vocantur a Latinis,a GraBcis lerrea.lu Grscis habetur : rhabdo sidera.

Vers. 4. Faciamus nobis turrim. Timebant ne iterum fieret diluvium, et ideo auctore Nemrod vo- laerunt turrimfacere altissimaminqua^sidiluvium iterum fieret, salvarentur. Bitumen enim aquis dissolvi non poterat.Nulla enim re dissolvi potest, postquam siccatum fuerit nisi menstruo sanguine.

Vers. 5. DescendU ut videret. Descendere Deua dicitur quando se sensibus vei operibus commodat hamaniSySicut ad Moysen dixit: VxdensvidiafflictiO' nempopulimeiyet descendi tiberare eos [Exod. iii, 8). Btde Sodomitis dictum est: Descendamf et videbo utrum eum clamarem qui venit ad me opere comple- verint (Gen. xviii, 2ij. fit nota in sequentibus hic mysterium Trinitatis commendari,cum dicit : Des- cendamui et confundamus. Mystice turrishsec mundi soperbiam signat, sive etiam elationem hasretico- ramqai turrim pravi dogmatis contra Deumvolunt flBdifloare.Quffi merito turris Babel, id est confusio- nis appellatur. Profecti sunt autem de Oriente^ quia

stus erat nasciturus per quem cuncts generationek benedictionem percipere debuerant.

Vers. 4. Egressus est Abraham et cum eo Loi. Sci- licet mente definiens ut nunquam illuc rediret. Su- perius exierat corpore.nunc vero mente prscipiente Domino.

Vers. 6. Pertransivit usque ad locum Sichem Si- chem civitas est, qus a quibusdam corrupte Sichar dicitur.Interpretatur autem humerus. Convattem t7- tustrem Pentapolin dicit, que nunc est mare Satis et Mortuum dicitur, et lacus Asphalti et lacus Sali» narum.

Vers. 7. Apparuitque Dominus Abraham. Recte ei Dominus apparuit, qui renuntians idololatria altar^ Domino sdificavit.

Vers. 8. Ab Occidente habens Bethet^ab OrienteHau Bethel civitas in tribu Benjamin qus antea Luxa, id est amygdalus vocabatur. Hai civitaB in triba Juda est constituta. Bethet interpretatur (iomtu Dtfi quas postea Bethaven vocata est^id est damus idoU. Uai oculus vel fons interpretatur. Ergo patriarcha tendens ad terram promissionis tetendit tabernaca- lum inter Bethel et Hai quia sancti omnea fonte baptismatis regenerati, et cursum higus vits cir- cumspecte agentes ad Dei tabernaculum et ad eoa- lestem properant civitatem.

Vers. 13. Dic, obsecro, quod sorormea sis. 000- runt quidam cur sanctus patriarcha mentiri volue- rit ut diceret Saram sororem auam, et non potias hoc Deo commiserit qui et ejus vitam et illius ser-

veram solem reliquerunt. /nv^n^unt (^ampum S^n- D vare poterat castitatem. In quo ostenditur quia

naar,qai interpretatur /i^tor vel excussio d^n/tum^qaia dogmata hffireticorum non bonum Christi odor6m« •ed fetorem habent^et amiserunt dentes quibus ci- bo8 verbi Dei commolerent.

Vers. 28. Mortuus est Aran et Thare in Ur Chal- dasorum.TraduntHebrffii quod Abraham et Aran fra- tres, cum nollent ignem adorare,in ignem projecti eont ex qao miserante Deo Abraham illssus exivit Unde etespe Deusad illum diciV.E^o sum Deus qui te eripui de Ur Chaldseorum. Aran vero igne con- Bomptas est. Brgo Ur non est nomen loci.

Vers. T^.Duxerunt u;rore5.Abraham doxit 5arat :

quandiu habemusquod ex ratione faciamus, non debemus Deum tentare, sed ipsi nostrs saluti pro- videre.Quodammodo Deum tentasset, si eam uziO- rem suam confessus fuisset, duas Deo res commit- tens, suamvitam et illius castitatem. Fecit ergo pro vita quod potuit : quod vero non potuit Deo commisit, certus, si veilet, etiam apud Pharaonem ejus pudicitiam conservare posset.

Vers. \b. Translata est in domum Pharaonis. Excusari potest Hara in hoc quod in domum Pha- raonid translata est invita vel coacta, non solom in hoc quia non coinquinatur corpus niai ez con-

REMIGII ANTISSIODORENSIS OPP. PARS. I.— EXEOETICA.

64

sensu mentis, sed etiaai in hoc quod connivente ^.t A situs eat Adam maximus, et Abraham, et Isa^c et

permittente viro factum est hoc. Quaeritur etiam quomodo apud Pharaonem tam diu intacta manere potucrit.Dicitur enim : Abraham bene usi sunt pro- fder eaniyet fuerunt ei boves.oves et familia. Sed ad Bolvendam hanc qusstionem valet et hoc quod in libro Esther legitur, quia puelise quas Assuero regi adducebanturnon statim introducebauturad regem sed announo custodiebantur, et sex mensibus un- gebanturoleomyrtino.etsex aliismensibus diversis unguentis (£4//i0r II, 12). Potuit ergo fieri ut per bas inducias longi temporis Sara manserit incor- rupta, et interim bene usi sunt Abraham iGgyptii, donec a Deo flageilaretur et, cognitam quod uxor ejusesset, restitueret eam illibatam.

CAPUT XIII.

Vers. 1. Seq. Ascendit aulem de jEgypto, usque erat dives valile. Alia translatio dicit : Ascendit de JEgypto gravis valde,quod bene mysterio convenit. Sancto enim viro iEgypti divitiae graves sunt. i^gyptus enim tenebrx vcl mceror interpretatur.

Vers. 8. Fratres enim sumus. Tribus enim modis in Scriptura sancta fratres vocantur : natura, sicut Jacob et Isuac : cognatione^sicut Abraham et Lot ; Lot enim fllius fuerat fratris sui Aran : gente, sicut omnes Judfei fratres dicuntur,dicente lege: Si atte- nuatus fratertuus Hebrxus vendiderit se tihi (Levit. zxv, 25). Et attendendum quanta cura concordiffi sancto virofueritpropterquamcustodiendam optio-

Jacob. Convallis Mambre ab uno amicorum Abra- bam dicta est qui Mambre vobabatur.

CAPUT XIV.

Vers. 1. Factum est autem in itto tempore ut Amraphel Sennaar, etc. Quatuor rcges inierunt bel- lum contra quinque.Hi quatuor reges mistyce signi- ficant adversarias potestates qus per carnem que quatuor humoribus constat, in quinquiesensusoor- poris dominari quaerunt. Amraphel interpretatur : dixitutcaderet, oi esirex Sennaar qui^ ut supe- rius diximus, interpretatur eakn«5stovel fetor den-- tium, Signiflcat hereticos qui ex proposito peccant B et cadunt contra Deum, perversa loquentes et ob- sceni dogmatis fetorem emittentes. Arioch ebrius vel ebrietas interpretatur. Signiflcat gentiies qui poculo erroris ebriati creaturam pro Greatore co* Junt. Cofidorlachamor interpretatur der4>rus\e\ ma* ntpu/u.Y.Ponitur in significatione hypocritarum qui, cum sint pleni maIitia,vulgo decori putanturvirtu- tibus.Est rex Elamitaaum^ id est s®culi vel orbis. Thadal interpretatur sciens jugum, PrsBsignat avari- tiam cujus jugumsciunt avari libenter ferre. Est gentium rex^ qua avaritia maxime gentibus domi- natur.

Vers. 2. Inirent beltum contra Bara, Bara mali" tia vel creatura interpretatur. Est rex Sodumorum, id est pecudis silentis. Bersa interpretatur in anr-

nem deditLot, ut aut ipse pergeret illo remanente p gustia^ estr^r Gomorrhx ({\xm interpretatur populus

aut certe, si ipse alibi vellet recedere, ipse ibi

maneret.

Vers. 10. /m^ai>an/,subauditur,a Jordane, sicut est paradisus Domvti. Ex hoc discimus paradisum esse terrenum, cui terrena regio comparatur. Hsc regio planaerat et campestris,'irragabatur Jordane fluvio sicut iEgyptus Nilo. Elegiique Lot sibi re- gionem circa Jordanem^ etc. Allegorice Lot cum suis pastoribustypumtenetbsrsticorumqui relicta veritate ecclesiastici doguiatiseligunt sibi pulchra et humilia,quia non rcctede veritatefidei sentiunt, nec ad Deum cum Moyse in montem ascendunt. Sodoma pecus silens interpretatur.

Vers. 13. llojnines Sodomitx pessimi crant et pec- catores coram Domino. Nam et coram hominibus

timens, Senaar [Vulg., 5^mia6] interpretatur ex^ cussio vel fetov dentium^ et est proprium nomen hominis.Estr^x Adamx^ qu» interpretatur torrma. Semeber ibi periitio interpretatur.Est rex Sebon qua interpretatur vincutum maeroris, Bale civitatula in- terpretatur vorago vel prsecipiiatio. Vocatur etiam vitula constemans. Ferunt enim Uebrffii hanc tertio terrffi motu corruisse. Ipsa est Senor id est par- vuia.

Vers. 3. Vallem. Sylvestrem Sodomam dicit qua nunc cst maresalis^ lacus videlicet, qua postcom- buslionem igniscoelestis inlacumversa est,inquem lacumcadit Jordanis,et ibi perdit laudabiles aquas suas.

Vers. 5 Percufserunt Raphaim. Id est gigantes.

pessimi erant. Coram Deo peccator cst, qui coram D qui Raphaim gigantes interpretatur.GarnatmetGtt/-

tim [Vulg.,Zu%tm]nominalocorum sunt etgentium. Seir per prolepsiu dicitur, neodumenim locus ille sic vocabatur. Seir ipse est Edom, qui et Esau inter- pretatur hispidu^.setosus qui in modum pellis natus est,a quo rcgio quam possedit Seir vocataest.

Vers. 7. Ad fontem Misphat, ipse est Cades, Gades judicium interpretatur. Ibi enim judicatusestmur- murans populus. Interprelaiur etiam sancta cata antiphrasin, id est per contrarium. Fontem petram dicit de quo Moyses aquam produxit. Percusserunt Amorrhxum qui habitabat in Asasonthamar. Asason thamar urbs palmarum interpretatur.

bominibus utcunque justus apparet. Unde et de 2^charia et Elisabcih dicitur : Erant justi ambo coram Domino Deo suo (Luc. i, 6).

\en. H. Leva oculos. Id est, aspice. Per baec quatuor climata terra promissionis ei promittitur. Quod autem in quibusdam locis mart} ponitur pro Occidentc, ideo fit quia terra repromissionis in mari Occidentali est.

Vers. ^8. Juxta convallcm Mambre. Quod est in Hebron. Hebron clvitas est in tribu Juda, quas alio nomine Can'a(/iflr6tf dicitur,id ost civitas quatuor.Ca- rtath enim Hebraice civitas^ arbe, quaiuor. Ibi enim

n

REMIOII ANTISSIODORBNSIS OPP. PARS I. — BXEGETIGA.

gressus est iCgyptum cum patre suo Levi : Phinees A yero Olius Eleazari ingressua est terram repromis- sionis. Si vero et quomodo quinta generatione hoc factum sit velis scire, per Judam computare debe- bis. Judas genuit Phares, Phares genuit Esrom, Esrom genuitAminabad,Aminabadgenuit Naasson, NaassongenuitSalmon.Judas ingressusestcumfilio 8U0 Pharesin ^Egyptum. Naason vero princeps fuit tribus JudaB in deserto, cujus Olius intravit in tor- ram promissionis.

V6rs. 17. Cum occuhumet sol. Occubitus solis flQemsaeculi significatjca/igor^n^^matribulationem et angustiam quae futura erat. Clibanus vel lampas iguislransiensper divisiones significat j udicium quod per ignemexercendum est,quo separandi sunt elccti a reprobis. ^

Ven. 18. A flumirie ^gypii. Fluvium ^gypti non Nilum debemus accipere,sed Rinocoluram fluviolum qui dividit Palaestinam et iEgyptum.

CAPUT XVJ.'

Vers. 1. Igilur Sara uxor Abraham non genuerai liberos. Quomodo potcst Abraham excusari ab adul- terio.qui viventeuxore sua ancilisBJunctusest^Sed nfiecdum promulgata erat iexEvangelii unius uxoris. Simul etiam audierat muitiplicandum esse genus tuum sicut stellas cceli, sed nescicbat per quam mulierem^ quia Saram sterilem noverat. Non ergo fiilt in concumbendo libidinosa voluptas, sed pia propagandsD prolis charitas. Simuletiam dicendum quiahoc voluntate nimisQ cogentioi uxoris fecil qus, quia ipsa filios habere nonpoterat, ex alia eos susci- pere cupiebat, ^

Vers. 2. Sed forte ex iila suscipiam filios. Ut illa pariente fllium susciperet et in locum proprii ado- ptaret.

Vers. 9. Vocabis nomen ejus Isrhael. Qui audtlio interpretatur. Quia enini angelus dixit : Eo quodau- dierat Dominus vocem luam, hinc sumpta etymolo- gia vocatus est Ismael, id est auditio,

Vers. 12. Hic ferus homo erit. Id est agrestis et ruBticus. Pro quo LXX dicunt : Uic erit Phara. Phara interpretatur onager^ signiflcans autem Saracenos, qui de Ismael ducunt originem, qui per latam soli- tudinemincertissedibusvagantesimpugnantomnes eremi vicinos et ab omnibus impugnantur. Allego- rice hffi dus mulieres, exponente Apostolo {Gatat. iv, 22 et seq). Synagogam et Ecclesiam signiflcant. Agar D quidem Synagogam quaj in servitutem generat po- pulum Judffiorum qui feri sunt et agrestes,jugum Domini lcveet fldemejus nolentes recipere,ideoque dispersi, et vagabundi sunt per totum orbem et om- nibus maxime Ghristianis contrarii. Sara vero Ec- clesiam qua primum sterilis et infecunda fuit, post- ea vero in libertatem fldei et grati» plebem cathoii- cam generavit.

Vers. 13. Tu Deus, qui vidisti me. Hoc est, qui

misertus esmihi. Videreenim Deimisereri est.Qood autem hic dicit : vidi posteriora videntis me concor- dat cum eo loco ubi Dominus ad Moysen dixit : Non enim videbit me homo et vivet. Ac deinde : list loeus apud me : stabis supra petram. Cum pertransiero, au- feram manum meam^ et videbis posteriora mea {Exod. xixiii, 20 et seq.). Illam enim sapientiam, qu« est Deus, invisibilem omni creaturs profecto quUub videre potest. Poderiora autem Dei mysterium est Incarnationis Christi per quam videri ab hominibuB putuit. Unde et bene dixit : Cum pertransiero.liwDCi transire hominis est.

GAPUTXVII.

Vers. 5. Xon vocaberis Abram^ sed Abraham. Abram interpretatur pater excelsus. Abraham vero paier multarum gentium. Tradunt Uebrffii quod de nomine Dei quod quatuor litteris scribitur, unde et fetragrammatoQ vocatur et ineCTabile dioitur, A^ lii- teram scripseritDeus etaddideritnomini Abraham. Similiter de nomine Sarai jo^ litteram tuleriteteam- dem he addiderit. NecmirumySi nos pro heahab^^ mus, quia Hehraei pro he scribunt, sed per a pro- nuntiant. Vocatur autem Abrahampotor muUarum^ Bubauditur, gentium : quia omnes gentes Iq ejus semine, id est, in Christo creditur® eraot. Sarai vero interpretatur princeps mea.Sara absolute prin^ cepSy ut subaudias omnium animarum in ChriBtum credentium.

Vers. 7. Foedere sempitemo. Quflerunt multi quo- mododictum s\i sempitemumfa^dus, cum nequaquam in ffiternum duraverit. 8ed hic sempUemum pro sse- culari ponitur quod Graece eonion dicitur. Eon enim Grsce tam sempiternum quam ssculare vel tempo- rale potest accipi. Vel magis propter splritalem si- gniflcationem diciiur fosdussempiternumyquidi fosdas Christi et in svum fldelium credentium qui Bunt spiritales fllii Abraham nullo fine terminabitur.

Vers. 10. Circumdetur omne masculinum in VO' bis. Jure Abraham lex ista censtituta est ut, qaia primus homo per prffivaricationem mandatorum Dei displicuerat, Abraham signum fcBderis esset inter Deum et hominem (a). Secundo, ut per hanc a cffiteris nationibus discernerentur in corporibus, Tertio, ut hanc eo membro suscipientes in quo do- mindri libido solet discerentcastitatem sibi aervaa- dam et omnem impudicitiam recidendam.

Vers. 12. Tam vemaculus, quam emptitius. Sive servi qui dominati sunt^sive qui exemptione vene- runt. Et quia Dominus omnium est creator nullum excipit a salute, nec cujusquam accipit perBoaam, sed omnium miseretur.

Vers. 14. De populo suo. Id eat de c<Bta sancto- rum. Unde et legimus : Tu autem ibis ad populum tuum, quia pactum meum irritum fecit. Pactum scilicet iilud quod Adae in paradiso datum est, inquo omnes peccavemnt {Rom. in, 12). Omnes enim cau-

God. Teger., et Abraham. Idem scripserat prima manus in cod, GarBt.,sed alia antiqua correxit, ho-

^^Wi^Pf»

C0MMENTAHIU8 IN GENE8IM.

OS

■aliter in Adam fuimas, et ideo originalis peccati rei A sumus. Haec autem circumcisio qu® in uno membro fiebat signiOcat circumcisionem spiritalem qusB in corde et in omnibus membris exbibenda est. Cir- cumcidendum est cor a noxiia cogitationibus, cir- cumcidendi sunt oculi ne videant vanitatem, cir- cumoidende sunt auros, id est, obturands ne au- diant sanguinem, et eic in omnibus eensibus cele- branda est circumcisio.

Vers. 17. RisU. Non dubitatione, sed gaudio credens promissioni Oei. Unde et filius ejus Isaac, id est mu^ vocatus est. Sara vero postea incredulitate risit, unde et increpari meruit.

Vers. 20. Super Ismael quoque exaudivi te. Oizi- mu8 superius Ismaele Judeos significari qui aucti sunt carnali generatione in immensam multitudi- n nem. Unde per prophetam dicitur ; GLoria ejux ab uiero, etvuluaeta conceptu {Ose, iz, 11). — Duode^ eim duces generabit. Id est duodecim apostolos, maximos duces Ecclesis, qui ex illo populo nati sunt. Vel duodecim duces dicit duodecim ipsius po- puli tribus.

Vers. 21. Pactummeum statuam cum.Isaac, Quia misericordia et gratia ejus in populo est Ghristiano.

Vers 23. Circumdidit Ismaelem et cunctos mares, Quseri potest, si mares circumcisione salvabantur, femins quomodosalvab&ntur, qusnon circumcide- bantur? Utique lide et hostiarum oblatione, quo- modo et per ante dictum prsceptum circumcisionis sanoti homines mundabantur, juxta quod Paulus dicit : fide purificans corda {Act, x, 9).

CAPUT XVIII.

Vers. 1. Apparuit ei Dominus in convatle MambrCy Queri potebt juxta litteram, si Abraham angelos intelligebat esse qui in figura hominum apparebant, cur eis ea qua mortalibus conveniunt obsequia praB- paravit ? Fortassis quia primo homines esse crede- bat, postea vero ex his quae abillisdicta sunt vel facta angelos intellexit. Intelligebat eos esse angelos, oom eos ad coslum redire videbat, sicut in libro JudicicumdeManuelegimu8,quiprimo videns ange- lum hominem esse putavit, dicens : Tu esille virqui loeuius es mutieri (Judic. xiii, 11) ? Cumque ei hu- manitatis causa hsdum fecisse voluisset, dicit ei angelns : Si cogis me, non comedam, Sin aulem : efftr iltud Domino, Cumque hoo fecisset, et flamma sacriflcii ascenderet, angelus in flamma pariter ^ ascendit. Csterum de Sara nuUi dubium quod ho- mines esae putabat. Nam et negare ausa est quod angelus dixit ad Abraham : Cur risit Sara uxor tua f Negavit enim^ et dixit : Non risi,

Ifystice Abraham triplicem gessit figuram, Dei videlicet Patris in eo quod Isaac obtulit. Qestat et figuram Filii in eo quod de domo sua et cognatione eziyit. Hio vero unamquemque sanctam signiflcat animam qusB DeuminhospitiosusB mentis cum gau- dio suscipit, Tres virQs qui ei apparuerunt, qui- dmm interpretantur Ghristum, et ipsum Moysem et Bliam qui etiam cum ea in monla timnsfigurati ap-

paruerunt. Tuncergo Dominus venlt quando myste- rium incarnationis AbrabaB ostendit, quia lex quo per Moysen data est, , et prophetia qu® per Eliam designatur, semper ejus prsBdixerunt adventum.

Vers. 6. Accelera, tria sata similae, Satum genus est mensursB. Tria sata tres significant flliosNoe, a quibus disseminatum omne genus humanum post diluvium. Per tria sata signiticabatur Bcclesia et doctrina evangelica per tres mundi partes dissemi- nanda. Hinc et in Evangelio mulier, id est, Ecclesia dicitur accepisse fermentum evangelics doctrinaeet abscondisse illud in tribus farvnsesatis (Luc, xiii, 21). id est, in tribus mundi partibus, Asiffi videIicet,Afri- c£, Europas, donecfermentareturtotum^ id est, doneo omnis mundus crederet. Panis signiflcat unitatem credentium, quia panis ex multis graniaconflcitur. Azymi vero fuerunt, quia unitas sancta EccIesiaB incorrupta est. Subcinericei vero, quia sancti per potentiam igne Spiritus decocti sacrifici u m vel escam delectabilem se ipsos Deo faciunt. Vitulus de ar* mento Christus est secundum humanitatem ex pa- tribus, de quo perPsalmistam dicitur : Placebit De super vitulum novellum (Psat. lxviii, 32).

Vers. 8. Tulitque butyrum et lac. Lac cibus infan- tiffi est, ideoque designat veterem iegem. Butyrum vero pingue et coagulatum doctrina est evangelica solido cibo sanctos reflciens. Ft^u/u^codu^ Ghristum passum significat. Stabai sub arbore, Arbor crucem signiflcabat, sub qua Abraham stabat^ quia mjste- rium passionis Christi inspirante Deo jam contem- plabatur.

Vers. 9. Ecce in tabemaculo est. Abraham foris cum angelis erat ; Sara in tabernacuiis latebat : quia sapientium et doctorum estaperte praedicare, exem- plis alios instituere. Infirmi vero quinque et minus doctiseapud secontinere debentetdoctoribussubdi.

Vers. 1 1 . Desierant, id est, cessaverant. Sarasfieri muliebrta. Id est menstrua, quod cum contingit mu- lieri, inhabilis jam est ad procreandos filios.

Vers. 20. Clamor Sodomorum et Gomorrhasorum muUiplicatus est. Ut beatus Gregorius dicit, pecca- tum cum voce est peccatum in actione : peccatum autem cum clamore ost deccatum cum libertate. Quiaergo Bodomit® libere etinverecunde omnem impudicitiam exercebant,imoin pessimissceleribus IsBtabantur et exultabant, ideo clamor eorum dici- tur pervenisse ad Deum.

Vers. 21. Descendam et videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compteverint. Clamor quidem ad Denm pervenerat, sed non statim puniuntur,nisi Angelus descendisset et vidisset utrum hocperpe- trassent. Mox autem, ut inventum est, absque dila- tione misso cslitus igne consumpti sunt.Ubi doca- mur non facile auditis quorumdam criminibus ore- dere : statim vero, ut res probata fuerit, continuo ultio subsequitur. Quod autem dicere : deseendam et videbOf more nostro Deus loquitur tanquamdubi- tans et ignorans, Gum tamen ipse sanctam et ratam habeat scientiam.

91

REMIGIl ANTISSIODORENSIS OPP. PARS I. — EXEOETICA.

M

Vers. 26. Non deUho propter quinqmginta. Quin- A quagenarias numerus dicatus estpcenitentiaQ. Unde et quinquagesimus psalnius in poanitentia cantatus est. Quod ergo dicit : Non delebo propter quinqua* ginta^ ostcndit potuisse eos ab imminenti interitu li- berari, si ad pcBnltentiam confugcre voluissent. Quod autem paulatim desccndendo ad decem pervenit, os- tendit neminem possc salvari, nisi eum qui crucem Christi ferre eumque scqui studuerit, et decem legis praecepta impleverit. Ucnarius enim crucem Cljristi designat, quia decima littcra qua denarius numerus exprimitur flguram habet crucis.

GAPUT XIX.

Vcrs. 1. Occurrii obviam eis. Ex hoc etex multis aliis Scripturarum locis virtus hospitalilatis com- mendatur de qua et beatus apostolus Petrus [Paulus ^ dicit : HospUalitatemnolite oblivisci, Per hanc enim placuerunt quidam angetis hospitio receptis {Hebr, xni, 2).

Vers. 8. Uabeo duas filias, Qu8erisolet utrum h8BC compensationeri debeat, utvidelicet minus pecca- tum fieri permittamus ut graviusdelictum vitetur. Ecce enim Lot filias suas incestui tradere voluit, ne majus peccatum contra naturam in viros committe- retur. Sed hoc perturbato animo dare debemus. Ne- sciens ergo qui ageret, vei quo hospites(a), quo ho- mines putaret, hoc egisse credendum est.

Vers. fl. Percusserunt cxdtate. Quoddam genus cfficitatis est quod Grsce aorasia dicitur, id est, avi- dentia,quaqu8edamvidentur,qusdamDonvidentur. Sodomitas ergo alia videbant, sed ostium Lot videre non poterant. Moraliter Lot justos significat, Sodo- C mitx invidos et detractores designant, qui quodam- modo ostium quserunt per quod ad Lot irrumpant, quando homines bona facta reprehend erc volunt, sed non possunt invenire aditum reprehendendi, quia illo virtutis claustro munito corruptores mentium nihil habent quod reprehendant.

Vers. 14. Locuius est ad generos suos, Quidam putant Lot habuisse filias quas viros haborent quos appellavit generos, et illas cum maritis in Sodomis remansisse, duabus aliis qus sine marltis erantcum patre egressis. Sed alia translatio dicit aperto ; LocU' tus est ad sponsos qui accepturi erant filias Ergo non- dum erant generi, sed esse volebant.

Versi 17. Salva animam tuam, Allegorice Lot fuga de Sodoma, qua) juxta aliam significationem cscitas q interpretatur, significatabrenuntiationem cupidita- tum et illecebrarum sfficuli. Preecipitur ergo Lot ut fugiat incindium Sodoms et ne retro aspiciat ; quia omnis post perceptam gratiam vias vitae ingressus non debet ad ea qus dereliquit iterum redire, juxta quod Dominus dicit in Evangclio praecipiens :/n itla die, qui fuerit in tecto vel in agro non redeat retro {Luc. XVII, 31). Excmplum quoque commemorans uxoris Lot quae, cum retro respiceret, in statuam salis versa remansit, significans eos qui post profes- sam servitutis {b) Qei relabuntur ad concupiscentias

(a) Cod. Teg., quos hospites.

saeculi. Unde et merito in itaiuam salis versa fliisse dicitur, quia suo exemplo, veluti saHs condimeDto, mentes legentium vel audientium ne talia patiantur edocet.

Vers. 20. Esi civitas parva. Id est, Segor qua an- tea Bale dicebatur, secundum quod dixit : Estcivitas parva, quae vocata est Segor, id est parvula, Mystice mons celsitudinem virtutum significatad quemnos angelus cohortatur dicens : In monte salvum te fae^ sicul verbi gratia est contemptus omnium faculta- tum. Ad quam perfectiunem Oominusinvitatdioens: Si vis perfectus esse^ vade et vende omnia qux habes^ et da pauperibus et veni^ sequere me^ et habebis thS' saurum in ccelo {Matth, x}x, 21). Qui vero so viderit ad hunc montem non posse conscendere, melius est ut in Seyor, hoc est, in parvuta remaneat, contentus iaicali vita et communi conversatione, quam post arreptum virtutis montem ad humilia, id est ad ss- cularia redeat. Virginitas quoque celsissimus mons est ad quem doctor gentium hortatur, dicens : Bonum est homini, si sic permanserit sicut et ego (/ Cor. vii, 8). Hortatur ergo angelus Lot ut ad hunc montem con- scendat, fugiens incendia libidiuum. Sed qui se vide- rit hoc non posse servare descendat ad Scgor, hoc est, utatur legitimo conjugio, quia melius mediocri bono uti quam per abrupta libidinum praecipitari. Unde et Dominus apostoiis dicentibus : Si si€ esi causa uxoris, non expedit nubere, respondit : Nan omnes capiunt verbum hoc, sed quibu»' datum est: qui potest capere^ capiat (Matth, xix, 10 seq.), Et Apo- stolus: Propter fomicationemf inquit, unusquisque suam uxorem habeat (/ Cor, vii, 2).

Vers. 24. Pluit Dominus ignem et sulphur de caelo, Ignii ardorem habet, sulphur fetorem. Quia ergo Isti flamma libidinis arserant et in fetore carnis versabantur, juste simui igne et sutphure ^evitTxxni, Considerandum hoc loco quod primos peccatorea aqua diluvii exterminavit, quia et ipsi similiter carnis soncupiscentia Deum offenderant. Sodomitae vero graviori supplicio, id est, ignis et sulphuris diluvio perierunt, quia iili, licet mensuram excede- renty naturaliter tamen peccabant cum feminis, isti vero, irrationabiliter et contra naturam, ideogravis- simo supplicii exemplo damnati sunt.

Vers. 29. Becoidatus est Abraham, His verbis ostenditur meritis Abrahae Lot fuisse liberatum, licet Scriptura eum appellet es8e;ta/um. Sed scien- dum quia non perfecte justus erat, sed juxta quem- dam modum. Sive justus fuisse dicitur ad compara- tionem Sodomitarum inter quos vivebat, qui omni immundita et iniquitate repleti erant.

Vers. 30. Ascenditque Lot de Segor. Quaerendum est quare, cum ipse petierit ut Segor habitaret, hor- tante angelo ut in monte salvaretur, iterum relicta Segor montem conscenderit. Sed exhoc vera videtur Hebraeorum opioio qui dicunt hanc civitatem tertio tcrrae motu corruisse. Hoc sciens Lot timuit ibi esse, reputans apud se quia si alliis stan :ibus haec eeciderat

{b) Ita uterque cod.

98

GOMMBMTARIOS IN GENBSIM.

94

multo faciliuB nunc aliis pereuatibus ipsa quoque A posset perire. Etpropterhoc peccatum infidelilatis, quiaangelo non credidit, dicunt contigisse ei scelus incesti.

Vers. 31. Palernoster senex est, Putabant QliaB Lot omne genus hominum ubique derecisse.nulium- que virorum remansisse nisi patrem suum. Ideo hoc cogitaverunt ut ex patre semen servarent. Quarum adulterium Origenes multipliciter excusat, quia hoc non iibidinoso animo sed studio reparand» prolis egerunt. Lot vero inexcusabilis est primo, quod angelo non credidit, deinde, quod vino inebriatus est; sicque minus peccatum fuit ei causa majoris criminis.

Yers. 35. Ac ille non seiuity nec quando illa accu^ buitf nec quando surrexiL Hoc Judsi in tantum non ^ recipiunt, ut quoties hunc locum legunt compun- g^ntur. Dicunt enim non posse Oeri ut homo non sentiens concumbat.

Vers. 37. Peperitque major filium, et vocavit eum Moab. Moab ex patre interpretatur.

Vers. 38. Minor quoque pepeiit filium, et vocavit nomen ejus ^mon, Amon filiuspopulimei^ vel filius (feyifmm^nnterpretatur. Isti fructus sunt ebrietatis, Moabits et Amonit®, id est, qui ex patre sunt dia- bolo, juxta quod Dominustalibus dicit: Vosex patre diaholo estis (Joan, viii, 44). £t sunt filii populi invidentis et persequentis sanctos.

CAPUT XX.

Vers. 1. Peregrinatus est inGeraris, Geraris terra est Palffistinorum.

Vers. 2. Misit Abimelech^ et tutit eam. Quseri ^ potest inillajamffitatequomodoamari poteratSara, cumessetauusdecrepita?Sedhocmirandumpotius» quam qusrendum, quod tantus decor forms in ea fueritutneosenectusejusdempulchritudinempotue- rit derogare.

Vers. 6. Custodivi te, ne peccares in me, Gum dixit Dominus : Gustodivi te, ne peceares in m^, ostendit qoia quitalia agunt in Deum peccant, licet peccamen adulterii apud ssculi homines aut leve aut nullum patetur.

Vers. 12. Fitia patris mei, et non /ilia matris mst, Aliatranslatio apertiusdicit : A patre, et nonamatre, Fuerat enim filia Aran fratris Abraham, soror Lot.

Vers. 16. Hoc erit velamen ocucorum, Id est : in funeris prsparatone : Mememtoque te deprehensam, B Hoc quasi Jocando dicit monens eam amabiliter ne hocauderetfacere»ne8imiIiter deprehensavideretur Ifystice loco hoc Abraham Ghristum signiGcat, Sara ▼ero Ecclesiam. Abraham honorabatur propter Sar» pulchritudinem et Ghristuslaudatur in mundoetho- noratur per Ecclesiam ; quia sicut Psalmista dicit : Mirabilis Deus in sanctis suis {Ps, xvii, 36). Habebat Sara ▼irum,8ed latebat, et Ecclesiahabet Ghristum, 86d videturin prsBsenti receptussecretiscoelestibus.

CAPUT XXI. Ven. 4. Circumcidit octavadie, Gircumcisio, cum ob mnltas flguras prsoepta sit, speoialiter figuram

Ghristi prstenditqui nos etin presentiper baptis- mum vetere homineexuit, et in futuro per resurre- ctioncm circumcidit in nobis omnem mortalitatem et corruptionem. Namet quod in octava rft>circum- cisusestlsaacdesignabaturoctava saeculistas,quan- do generaliter resurrectio raortuorum celebrabitur.

Vers. 8. Fecit gramie convivium. Juxta litteram convenientius fuit ut in dienativitatis vel circumci- sionis ojus Abraham epulum faceret. Sed vir pro- phetico plenus spiritu hocin die ablactationis facere maluit. Signlficabatur enim per hoc, qua tunc Deo et angelis festivitatem quodaromodofacimusquan- do lactc infantias dimisso in virum perfectum eva- dimus et solido jam cibo utimur.

Vers. 9. Ludentem, Tradunt Hebraei quod idola fecerit quasi ludens quibus infantiam Isaac deciperet Beatus quoque Hieronymus dicit quod quasi major per ludum primogenita sibi praBSumpserit.AbsoIute autem possumus picere quod cum lubricum etlasci- vum facere volebat, sicut ipse erat. Unde et Aposto- lus hunc ludum persecutionemappellat dicens; Sed^ tunc sicut is qui secundum camem natus est persC' quebatur eum qui secundum spiritum, ita et numc (Gal. IV, 29).

Vers. 11. Dure accepit hoc Abraham, Licet enim ia mysterioista (leri cognosceret,tanien paterno affectu erga filium movebatur.

Vers. 14. Bersabee interpretatur puteus septimus vel puteus juramenti, Sed locus ille necdum boc nomen habebat. Unde et per praeocupationem acci- piendus est.

Vcrs. 43. Abjecit Agar puerum, Non quo eum in scapula portaret qui, quando circumcisus est, tre- decim annorum : sed abjecit eum ab animo et cura sua eumrepulit. Sic enim usualiter loqui solemus: abjeci ex animo.

Vers. 17. ExaudivU Dominus vocem pueri, Matre flente pueri vocem dicitur exaudisse, quia pro illo et non pro se fiebat, sicque vox matris quodammodo vox pueri erat. Typice Agar Synagogam designat, Ismael plebem Judaicam. Portaturlsmael ab Agar : et peccator populus Judsorum gravi maledictionia ponderecervices matris su» Synagogae premit.Pantx quem portabatsigniflcat panes propositionis, qui in mensa sanctiflcati erant. ylgua quse eisdefecit signi- ficat legalem purificationem, sive etiam carnalem Scribarum et Pharisaeoriim doctrinam quas in pelle mortua, hoc est, in carnali observatione coctineba- tur etobservatoressuosjuxtalitteram occidebatnon babens spiritum vivificuntem. Quod Agar puerum sub arbore projectt eoa significatqui in Ghristumex illo populo credentes umbra passionis et crucis pro- tegebantur.

Vers. 18. Surge, et tolle puerum, et tene manum ejus, Hoc est juoge teil]i,et ambula cumillo.Sicfa- ciunt ambulantes simuI.Juxtalitteram intelligimus matremseabscondisse, quando dixit:iV(m videbomo- rientempuerum, Monetergo eam angelusut rever- taturadpuerum, ettoUateum, nondeterraerigendo

98

REMIGII ANTISSIODORENSIS OPP. PARS I. — EXEaETICA.

M

vd portando, sed in sua cura et providentia susoi- a regnavit Roboam filiusSalomonis.quasdiountur Ja*

piendo.

Vers. 23. Terra in qm versatus es advena, Id est in Palsstina, Abraham enim in Geraris habitabat peregrinus. Gerara vero est qus nuno Palasstina Salutaris dicitur ubi natus est Isaac, licet quidam asserant eum ad ilicem Mambre natum.

Vers. 31. Vocaius est locus Barsabee. Puteus Se- piimuSt propter sex agnas quae ibi immolat» sunt. Vel puteus Juramenti, quia utcrque ibi juraverat. Sabee utrumque sonat, ei septem et jurumentum, Hoc locoquerendum quid sit quod superius legitur Agarstetisse ad puteumjuramenti quod postea lon- go temporefactumest. Needumenim ita vocabatur. Ergo per prolepsin, id est per praeocupationem ac- cipiendum estrqui modus locutionis usitatissimus

da, cum quibus erat et tribus sacerdotalis, id est Levi. Asinus quem secum ducebant stultitiam Ja- daeorum designat.Asinus enimquod portabat nescie- bat : ct Juda3i in libris propbeticis Ghristum lege- bant, sodvenientem nonintelligebant. Undeetbene eis dicitur : Exspectate hic cum asino. Usque hodie enim et usqus ad finem ssculi quasi exspectant Ghristum cum stuititia sua ut Aposlolus dicit : Cseci^ tas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gen- tium introeat, et sic omnis Israel salvus fiat {Rom. XI, 25). Quod dicit : Postquam adoraverimus^ rever- temur ad vos, signiGcat quod impleta passione in ul- tima sfficuli aetate revertatur Deus, et reconcilietnr Judaeis credentibus. Quod autem tertio die elevatis ocutis, tres dies tria significant ssculi tempora ante

est in divinis Scripturis, quamvis potuerit esse illo " legem, sub lege et sub gratia. Nam et Dei Filius die

tempore jam puteus. Quod si itaest, tunc per reca- pitulationem locus iste accipiendus est. .

Vers. 33. Plantavit nemus in Bersabee, Supra di- citur quod nondederitei Deushaeredilatem nec pas- ium pedis {AcL vii, 5), ut Paulus apostolus dicit. Sed intelligimus circa puteum fuisse aliquod spa- tium terrs quod simul cum puteo injdominiu m cessit.

CAPUT XXII. Vers. 1. Tentavit Deus Abraham. Est tentatio qu» probat, non eaqus damnat. Tentavit ergo eum non quod ipse aliquid disceretcuiomnianudasunt etaperta, sed ut ipsum Abraham sibi ostenderet ut cognosceret quantee fidei in Deum esset.

tertio ad nuptias dicitur venisse et aquam in vinum convertisse, quia tertio ssculi tempore venit ad con. jungendam sibi Ecclesiam et legis litteram in spiri- talem intellectum convertendam. Aries qui apparuit Abrahse bumanitatem Christi «tesignat de quo bene dioitur quod fiaereat cornibus inter x^pres^ quia Chri- Btus cruci afQxus est,manus ejus in cornibus,id esty in brachiis crucis haerebant. Sive hserebat inter ve- preSy quia spinis coronatus est. Quod autem aries immolatus est Isaac autem evasit, significat quia per humanitatem pati potuit, per divinitatem vero impassibilis mansit. Nam duae sunt in Christo buIh stantiae vel naturae. Juxta litteram quia aries corni-

Ver8.2. Super unummontium. Hebrai tradunt ^ ^"'^*"*^*'^"^^^'^'''''^'^"^"'' in soIemniUU-

•ntnmftnt h„nn mnnlAm ««,« MnHa in nnn ^ b«lS tublS COmeiS SOlcnt CanerC, Ut pcr hoc memor

sit Deus enrum et repropitietur illispropter magnam Abrahae obedientiam.

Vers. 14. In monte Dominus videbit, Hoc quaei proverbium obtinuit apud Judaeos ut quoties aliqua necessitate vel angustia tenentur, dicant : In monte Dominus videbit, vel ut in Hebraeo habetur: In monte Dominus videbiiur, hoc est roiserebitur et li- berabit nos.

Vers. 16. Per memetipsum juravi, dicit Dominus. Omnis homo per majorem se jurat, ut Apostolus di- cit, Deus autem, quia neminem se habet majO" rem per semetipsum dicitur jurare {Hebr. vi, 43 ei seq.).

Vers. 20. Melcha soror Sarx. Abraham Saram

vel autumant hunc montem esse Moria^ in quo postea templum Dei et Dabir, id est oraculum est «dificatum. Unde et mons Movi&lumen vehV/ummo- ius interpretatur.

Vers. 42. Cognovi. Id est cogoosci feci.

Vers. 43. Hasrentem comibus inter vepres. AJia translatio ipsum verbum ponit Hebraicum, diceus: H^entem in virgulto Sabee. Sabee condensum vel fpisium interpretatur, perquod significatdensitatem virguitorum et veprium inquibuscornibus haerebat aries. Juxta litteram magnum nobis exemplum da- tnr magnaeobedientiesancti Abraham,qui cum uni- oum filium haberet audissetque a Domino : In Isaac vocabitur tibisemen^ tamen non dubitavit eum offer-

re Deo, credens^ quod et Apostoius dicit : Quod a ^ .. .. 1 , «, ,

mortuis eum posset resuscitare {Hebr. x,, 19). Al- D ^""L"''"'''"^.. !! ." 7™.^*!:^°';-=

legorice Abraham DeiPatrishocIocogerit personam,

Isaac Domini Jesu Christi. ImmoJatio Isaac passio-

nem Cbristi designat. Bene autem dicitur : Ipsepor-

tabai ligna holoeausti: quia Christus crucem suam

bfljulavit, juxta quod in ejus passione dicitur; Et

bajulans sibi crucem exiit in locum quivocatur GolgO'

tha {Joan. xix, 17). Duo viri qui comitabantur

oumAbraham, populus Judfeorum.Duoautem ideo,

quia iile populus postmortem Salomonis divisus est

in duo regna, in decem videlicet tribus quibus Jero-

boam imperavit, quae vocantur Israel, et in duais

alias tribu9> Juda videlicet et Benjamin^ super quas

Vers. 24. Hus, ex quo terra Hus dicitur in Job : Buz vero, de quo Buzites, vocatus est Elia quem etiam autumant Hebraeiesse Balaam. Qamuel patrem Syrorum. Quod dicit patrem Syrorum non est refe- rendum eis qui hoc nuntiabant, sed potius ei qul longo post tempore scripsit.

CAPUT XXIII.

Vers. 3. Heth a quo Hethaei dicuntur.

Vers. 7. Surrexit et adoravil, Cum Dominus dicai in lege : Dominum Deum tuum adorabis et illi soti servies^ quid est quod Abraham homines legatur adorasse? Sed aliud esti Deum adorare eomodo

97

COMMENTARIUS IN GBNESIM.

9«

B

quo Bolus colendus et adorandus est ; aliud, quo se /^ sanctihominesinvicemveneranturatquesuscipiunt, quamvis non dixerit : Daminum Deum tuum solum adorabis^ sicut dixit : Illi soli servies. Est enim ser- vitus quffi soli Deo debetur,qus Grfficelafnadicitur. Unde etidololatrsdicuntur qui relictocreatorecrea- iure serviunt. Nam quod Apostolusdicit : Percha- riialem servite invicem {GaL v, 13), de illa servitu- te dictum est qua sancti homines se praeveniunt si- bique obsequuntur, qus Grece dulia dicitur. Unde et servos dulos vocamus. Quod vero in Apocalypsi angelus volentem se Joannem adorare prohibuit,di- cens : vide ne feceris, fortassis aliquod divinum in angelo suspicatus fuerat Joannes et ideo sicut Deum voluerat adorare, idcirco prohibitus est.

Vers. 17. Confirmatusgue ager est quondam Ephro- nis, Primum dictum est Ephron^ id est confirmatus et perfectus, sed postquam pretium ex depultura ac- cepit, licet cogente Abraham, immutatum est nomen crjus et dictum est Ephran, </